Казань

Казан
Казань
Бүгд найрамдах улсын чанартай хот[1]
Бусад галиглал
 • ТатарКазан
Flag of Казан
Казан Сүлд
Байршил: Казан
Map
Казан is located in Татарстан
Казан
Казан
Байршил: Казан
Казан is located in Орос
Казан
Казан
Казан (Орос)
Казан is located in Европ
Казан
Казан
Казан (Европ)
Солбицол: 55°47′47″N 49°06′32″E / 55.79639°N 49.10889°E / 55.79639; 49.10889Солбицол: 55°47′47″N 49°06′32″E / 55.79639°N 49.10889°E / 55.79639; 49.10889
Улс Орос
Холбооны субъектТатарстан[1]
Байгуулагдсан1005[2]
Засаг захиргаа
  БиетХотын Дум[3]
  Mayor[4]Ильсур Метшин[4]
Газар нутаг
  Нийт425.3 км2 (164.2 миль2)
Өндөр
60 м (200 фут)
Хүн ам
  Нийт1,143,535
  Тооцоо 
(2018)[7]
1,243,500 (+8.7%)
  Байр8th (2010 онд)
  Нягтрал2,700/км2 (7,000/миль2)
  Харьяалагдах нэгжКазан бүгд найрамдах улсын чанартай хот[1]
  Нийслэл ньБүгд Найрамдах Татарстан Улс[8]
  Нийслэл ньКазан бүгд найрамдах улсын чанартай хот[1]
  Хотын тойрогКазан хотын тойрог[9]
  Нийслэл ньКазан хотын тойрог[9]
Цагийн бүсUTC+3 ([10])
Шуудангийн код[11]
420xxx
Залгах код(ууд)+7 843[12]
OKTMO ID92701000001
Баярын өдөр8 сарын 30[13]
Вэб сайтwww.kzn.ru

Казань (Орос: Казань ; тат. Казан) бол эртнээс түүхтэй, одоогийн Оросын холбооны улсын бүрэлдэхүүн ордог—Бүгд Найрамдах Татарстан Улсын нийслэл, саятан хот юм.

Ижил мөрөн, Казань гол хоёрын бэлчирт 425.3 км² газар эзлэн байршсан Казаньд 2010 онд 1.16 сая хүн оршин сууж байсан. Тиймээс Орост 8-р олон, Ижилийн эдийн засгийн бүст 2-р олон (Самарын ард) хүнтэй хот юм байна.[14] Энэ хотынхноос Орос (48,6 %), Татар (47,6 %) хүмүүс тэнцүүхэн тоотой байдаг бол өөр зуу гаран ястан үндэстний төлөөлөл цөөн хувийг нь нөхдөг.[15]

Нэр[засварлах | кодоор засварлах]

Монгол хэлнээ Казань, Казан гэж 2 янз бичигдэнэ. Татар (н≠ң), Англи хэлний бичиг (n≠ng) шиг /n/ /ŋ/ хоёр авиа ялгаатай тэмдэглэгддэг худам монгол бичигт Казан (сүүл «н»-тэй) гэж бичнэ. Харин дээрх ялгаагүйгээрээ орос бичиг шиг тул кирилл монголоор оростой адил Казань гэж бичнэ. Орост Каза́нь гэх учир (а́=аа) монголоор Казаань (монг-бичигт Казаан) гэж дуудна.

Түүх[засварлах | кодоор засварлах]

Казань хотыг 1005 онд Ижилийн Булгарчууд үүсгэн байгуулжээ. 13-р зуунд Алтан Ордны Улс тус хотыг эзлэн авснаар Ижилийн Булгарчууд тусгаар тогтнолоо алдав. Монголчуудын ноёрхол унаснаар 1393 оноос эхлэн Казанийн ханлиг (ойролцоогоор 1437-1552 он) үүсэх нөхцлийг бүрдүүлэв. Исламын ханлигийн нийслэл учраас Казань нь 15-р зууны дундуур чухал худалдаа ба гар урчуудын төв болон хөгжив.

Олон арван жил үргэлжилсэн Москва-Казанийн дайн 1552 онд оросын их гүн Догшин Иван тус хотыг эзэлснээр дуусгавар болов. Казань нь Хаант Орос гүрний анхны орос биш хот болон нэгджээ. Үүгээр Казань нь оросын олон үндэстний улсын эхлэл цэг болжээ.

Уур амьсгал[засварлах | кодоор засварлах]

Сарын дундаж температур болон хур тунадасны хэмжээ: Казань
1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Маx. Температур (°C) −9.0 −8.1 −1.5 9.1 18.7 23.0 24.7 23.0 16.1 6.6 −1.0 −6.1 Ø 8
Мин. Температур (°C) −16.4 −15.3 −9.0 0.6 8.0 12.1 14.5 12.5 7.2 0.8 −5.4 −12.3 Ø −0.2
Тунадас (мм) 33 27 27 37 37 70 68 68 52 48 44 37 Σ 548
Нартай цаг (h/d) 1.6 3.2 4.8 6.8 9.1 9.8 9.4 8.2 5.3 2.7 1.4 1.1 Ø 5.3
Бороотой өдөр (d) 10 8 7 7 6 8 9 8 9 11 10 10 Σ 103
Агаарын чийгшил (%) 84 82 81 72 60 65 68 71 75 80 86 84 Ø 75.6
Т
е
м
п
е
р
а
т
у
р
−9.0
−16.4
−8.1
−15.3
−1.5
−9.0
9.1
0.6
18.7
8.0
23.0
12.1
24.7
14.5
23.0
12.5
16.1
7.2
6.6
0.8
−1.0
−5.4
−6.1
−12.3
1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Хур тунадас
Х
у
р

т
у
н
а
д
а
с
33
27
27
37
37
70
68
68
52
48
44
37
  1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Эх сурвалж: wetterkontor.de

Үзэсгэлэн[засварлах | кодоор засварлах]

Мөн үзэх[засварлах | кодоор засварлах]

Цахим холбоос[засварлах | кодоор засварлах]

 Commons: Казань – Викимедиа дуу дүрсний сан

Эш татсан холбоос[засварлах | кодоор засварлах]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Иш татахад гарсан алдаа: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Ref1500
  2. Иш татахад гарсан алдаа: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Foundation
  3. Official website of Kazan. Kazan City Duma (Memento 4. Гуравдугаар сар 2012 цахим архивт) Archived 4 March 2012 at the Wayback Machine. (Орос хэлээр)
  4. 4.0 4.1 "Official website of the Mayor of Kazan". Archived from the original on 3 September 2011.
  5. площадь собственно города, Федеральная служба государственной статистики Archived 15 November 2013 at the Wayback Machine.
  6. Russian Federal State Statistics Service (2011). "Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1" [2010 All-Russian Population Census, vol. 1]. Всероссийская перепись населения 2010 года [2010 All-Russia Population Census] (in Russian). Federal State Statistics Service. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |1= (help)CS1 maint: unrecognized language (link)
  7. "26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года". Retrieved 23 Нэгдүгээр сар 2019.
  8. "Welcome to the Republic of Tatarstan". tatarstan.ru. Archived from the original on 16 September 2017. Retrieved 8 May 2018.
  9. 9.0 9.1 Иш татахад гарсан алдаа: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Ref894
  10. "Об исчислении времени". Официальный интернет-портал правовой информации (in Russian). 3 June 2011. Retrieved 19 January 2019.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  11. "Kazan Russia – a thousand-year Russian city travel guide". aboutkazan.com. Archived from the original on 28 August 2007. Retrieved 8 May 2018.
  12. "Current Local Time in Kazan, Russia". timeanddate.com. Archived from the original on 9 February 2014. Retrieved 8 May 2018.
  13. "Republic of Tatarstan". Archived from the original on 8 December 2009.
  14. "Города с численностью населения 100 тысяч человек и более". Росстат. Archived from the original on 2011-08-30. Retrieved 2011-04-14.
  15. Национальный состав населения Республики Татарстан