Керала
Керала | |
|---|---|
.jpg) | |
Хоч: | |
 Энэтхэг дахь байршил | |
| Улс |  Энэтхэг |
| Бүс нутаг | Өмнөд Энэтхэг |
| Өмнө нь | Траванкор–Кочин Малабар тойрог Өмнөд Канара |
| Байгуулагдсан | 11 сарын 1, 1956 |
| Нийслэл | Тируванантапурам |
| Тойрог | 14 |
| Засаг захиргаа | |
| • Захирагч | Ражендра Арлекар |
| • Ерөнхий сайд | Пинарай Вижаян (ЭКН(М)) |
| • Ерөнхий нарийн бичгийн дарга | Шарада Муралидхаран, IAS |
| Хууль тогтоох байгууллага | Нэг танхимт |
| • Ассамблей | Кералагийн хууль тогтоох ассамблей (140 суудал) |
| Үндэсний парламент | Энэтхэгийн Парламент |
| • Рааже сабха | 9 суудал |
| • Лок сабха | 20 суудал |
| Дээд шүүх | Кералагийн дээд шүүх |
| Газар нутаг | |
| • Нийт | 38,863 км2 (15,005 бээр2) |
| • Байр | 21-р байр |
| Хэмжээ | |
| • Урт | 560 км (350 бээр) |
| • Өргөн | 70 км (40 бээр) |
| Өндөр | 900 м (3,000 фут) |
| Хамгийн өндөр цэг | 2,695 м (8,842 фут) |
| Хамгийн нам цэг | −2.7 м |
| Хүн ам (2018)[5] | |
| • Нийт | 34,630,192 |
| • Байр | 13-р байр |
| • Нягтрал | 890/км2 (2,300/бээр2) |
| • Хотын | 47.7% |
| • Хөдөөгийн | 52.3% |
| Хэл | |
| • Албан ёсны | Малаялам, Англи хэл[6] |
| ДНБ | |
| • Нийт (2024-25) | ▲ ₹1,275,412 crore ($160 тэрбум) |
| • Байр | 11-р байр |
| • Нэг хүнд ноогдох | ▲ ₹317,723 ($4,000) (11-т) |
| Цагийн бүс | UTC+05:30 (ЭСЦ) |
| ISO 3166 код | IN-KL |
| Тээврийн хэрэгслийн бүртгэл | KL |
| ХХИ (2022) | ▲ 0.758 өндөр[8] (2-т) |
| Бичиг үсэг тайлагдал (2024) | 95.3%[9] (4-т) |
| Хүйсийн харьцаа (2011) | 1084♀/1000 ♂[10] (17-д) |
| Вэб сайт | kerala |
| Мужийн хурдны замын тэмдэг | |
 | |
| Керала мужийн хурдны зам SH KL1 – SH KL79 | |
| Энэтхэгийн мужийн бэлгэдлийн жагсаалт | |
Керала (лат-га. Kerala) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн өрнө өмнөд биед оршдог муж.
38 мянган км² газар нутаг, 33 сая хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн хэл нь малаялам хэл|малаялам.
Газар зүй
[засварлах | кодоор засварлах]
Керала нутаг Энэтхэгийн хойгийн өрнөд өмнөд үзүүрт оршдог.
Лаккадивын тэнгис Өрнө Гат уулын нуруу хоёрын завсарт тогтсон.
590 км, 11-120 км өргөн урт сунасан хэлбэртэй. Эргийн нам доор газар оршдог.
Нутгийн Анамуди уул (2695) нь Энэтхэгийн өмнөд хэсгийн хамгийн өндөр уул юм.
Эрэг дагуу байгалийн сувагтай, 44 гол мөрөнтэй. Энэтхэгийн гадаргын усны 8% энд байна.
Жилийн дундаж хур тунадас — 2923 мм. Дундаж температур — 19.8 °C — 36.7 °C.
Ургамал амьтнаар баян. Аянга, цунами гэх мэт байгалийн гамшиг тохиолддог.
Хүн ам зүй
[засварлах | кодоор засварлах]Керала газар нутаг бага, улсын дундажаас гурав дахин илүү шигүү хүн суурьшсан нутаг юм.
2011 оны байдлаар хүн амын 93.9% бичиг үсэгт тайлагдсан. Хүний хөгжлийн илтгэлцүүр 0.790 байгаагаараа улсын хэмжээнд тэргүүн байр эзэлдэг. Ядуурлын түвшин ихээр буурсан. «Керала загвар» гэсэн үлгэр жишээ бий.
Нутгийн хүн амын 96% нь мужийн албан ёсны хэл болох малаялам хэлээр хэлэлцэнэ. тамил, каннада хэлтэн мөн бий.
Хүн амын 55% хиндү, 26% лал, 18% христ шашин шүтлэгтэй.
Хот суурин
[засварлах | кодоор засварлах]Томоохон хот (2011 оны байдлаар):
- Тируванантапурам – 957,730 хүнтэй,
- Кочи – 677,381,
- Коёкор – 609,224.
Түүх
[засварлах | кодоор засварлах]Керала нутаг эрт цагаас худалдааны боомт хавийн газар байсан. Чинжүү, халуун ногооны худалдаа явагддаг байв.
Венад, Коёкорын вант улс оршин байсны дараа Португалын далайчид ирж колоничлон суусан. Дараа нь Франц, Нидерланд, Британийн мэдэлд шилжсэн.
1947 онд Энэтхэг улс тусгаар тогтноход Траванкор, Кочин гэсэн хоёр вант улс Энэтхэгийн холбоонд нэгдэж Траванкор-Кочин муж үүсэн байгуулагдав. 1956 оны засаг захиргааны өөрчлөн байгуулалтаар Мадрас мужаас Малабар тойргийг салган тус Траванкор-Кочинтой нэгтгэж Керала муж болгожээ.
Зураг
[засварлах | кодоор засварлах]
Эшлэл
[засварлах | кодоор засварлах]- ↑ "About Kerala" (Америк-англи хэлээр). Татаж авсан: 2025-07-01.
- ↑ "Kerala Physiography | Geographical location | Kerala | Kerala" (Америк-англи хэлээр). Архивласан огноо 2023-03-24. Татаж авсан: 2025-07-01.
- ↑ "Anamudi – Peakbagger.com". www.peakbagger.com. Архивласан огноо 2023-03-24. Татаж авсан: 2025-07-01.
- ↑ "Kuttanadan.com : Explore the Rice Bowl of Kerala". Kuttanadan Website (Америк-англи хэлээр). Архивласан огноо 2023-03-24. Татаж авсан: 2025-07-01.
- ↑ Annual Vital Statistics Report – 2018 (PDF). Thiruvananthapuram: Кералагийн Засгийн газрын Эдийн засаг, статистикийн хэлтэс. 2020. х. 55. Эх хувилбараас (PDF) архивласан: 2022-05-11. Татаж авсан: 2025-07-01.
- ↑ "President Withholds Assent to Kerala Government's Malayalam Language Bill". The Wire. 2025-05-29. Татаж авсан: 2025-07-01.
- ↑ "Kerala Budget Analysis 2025-26". PRS Legislative Research.
- ↑ "India: Subnational HDI". Global Data Labs. Татаж авсан: 2025-07-01.
- ↑ "Appendix-A: Detailed tables, Table (7): Literacy rate (in per cent) of persons of different age groups for each State/UT (persons, age-group (years): 7 & above, rural+urban (column 6))". Жилийн тайлан, Ажиллах хүчний үечилсэн судалгаа (PLFS) (2023 оны 7 сараас 2024 оны 6 сар) (PDF). Үндэсний түүвэр судалгааны алба, Статистикийн яам, хөтөлбөрийн хэрэгжилт, Энэтхэгийн Засгийн газар. 2024-09-23. х. A-10.
{{cite book}}: CS1 maint: date and year (link) - ↑ Иш татахад гарсан алдаа: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedpc-census2011