Телангана

Телангана
Муж
Телангана муж
Рамаппа сүм Варангал бэхлэлт Б. Р. Амбедкарын хөшөө Чарминар Нагаржуна Сагар далан Голконда
Телангана мужийн сүлд
Уриа:  Санскрит: Сатьямева Жаяте, ш.о. 'Зөвхөн үнэн ялдаг'
Дуулал: Телүгү: Jaya Jaya He Telangana, ш.о. 'Теланганагийн ялалт'
Энэтхэг дахь байршил
Солбицол: 17.824400°N 79.187900°E / 17.824400; 79.187900
Улс	Энэтхэг
Бүс нутаг	Өмнөд Энэтхэг
Өмнө нь	Андра Прадешийн нэг хэсэг
Байгуулагдсан (хуваалтаар)	2014 оны 6 сарын 2 (2014-06-02) Теланганагийн өдөр
Нийслэл	Хайдарабад
Томоохон хот	Хайдарабад
Тойрог	33
Засаг захиргаа
• Төрөл	Мужийн засгийн газар
• Захирагч	Жишну Дэв Варма
• Ерөнхий сайд	Ревант Редди
• Ерөнхий сайдын орлогч	Маллу Бхатти Викрамарка
Хууль тогтоох байгууллага	Хоёр танхимт Теланганагийн хууль тогтоох байгууллага
• Зөвлөл	Теланганагийн хууль тогтоох зөвлөл (40 суудал)
• Ассамблей	Теланганагийн хууль тогтоох ассамблей (119 суудал)
Үндэсний парламент	Энэтхэгийн Парламент
• Рааже сабха	7 суудал
• Лок сабха	17 суудал
Дээд шүүх	Теланганагийн дээд шүүх
Газар нутаг
• Нийт	112,077 км2 (43,273 бээр2)
• Байр	11-р байр
Хэмжээ
• Урт	770 км (480 бээр)
• Өргөн	515 км (320 бээр)
Өндөр	256 м (840 фут)
Хамгийн өндөр цэг (Доли Гутта)	965 м (3,166 фут)
Хамгийн нам цэг	0 м
Хүн ам  (2011)
• Нийт	35,003,674
• Байр	12-р байр
• Нягтрал	312/км2 (810/бээр2)
• Хотын	38.88%
• Хөдөөгийн	61.12%
Иргэдийн нэршил	Теланганачууд Телугучууд
Хэл
• Албан ёсны	Телугу хэл
• Нэмэлт албан ёсны	Урду хэл
• Албан бичиг	Телугу бичиг
ДНБ
• Нийт (2025–26)	▲ ₹18.000 их наяд ($230 тэрбум)
• Байр	8-р байр
• Нэг хүнд ноогдох	▲ ₹390,564 ($4,900) (5-д)
Цагийн бүс	UTC+05:30 (ЭСЦ)
ISO 3166 код	IN-TS[10]
Тээврийн хэрэгслийн бүртгэл	TG
ХХИ (2022)	▲ 0.660 дундаж (22-т)
Бичиг үсэг тайлагдал (2024)	76.9% (31-т)
Хүйсийн харьцаа (2011)	988♀/1000 ♂ (27-д)
Вэб сайт	telangana.gov.in
Мужийн хурдны замын тэмдэг
Телангана мужийн хурдны зам TG SH1 - TG SH24
Энэтхэгийн мужийн бэлгэдлийн жагсаалт

Телангана (лат-га. Telangana) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн дорно өмнөд биед оршдог муж.

112 мянган км² газар нутаг, 35 сая хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн хэл нь тэлүгү, урдү.

Газар зүй

Физик газрын зураг

Энэтхэгийн хойгийн дорно өмнөд хэсэгт оршдог.

Махараштра, Чаттисгар, Карнатака, Андра Прадеш мужтай хиллэдэг.

Кришна, Годавари гэсэн хоёр мөрний сав газрын ихэнх хэсэг Телангана мужаар дайрдаг.

Газар тариаланд тохиромжтой үржил шимт газартай. Жилд 700-1500 мм хур тунадастай.

Өвөлдөө 22–23 °C температур, зундаа 42 °C температур халуун дулаан байдаг.

Хүн ам зүй

Хүн амын 77% тэлүгү, 12% урдү хэлээр хэлэлцэнэ. Тус хоёр хэл мужид албан ёсоор хэрэглэгдэгддэг.

2011 оны байдлаар хүн амын 66.46% бичиг үсэгт тайлагдсан. Үүнээс эрэгтэйд 74.95%, эмэгтэйд 57.92% байгаа.

Нутгийн хүн амын 85% хиндү, 12.7% лал, 1.3% христийн шашин шүтлэгтэй.

Хот суурин

Томоохон хот (2011 оны байдлаар):

• Хайдарабад – 6,809,970 хүнтэй,
• Варангал – 811,844,
• Низамабад – 311,152.

Түүх

Хайдарабад нутаг 1948 оныг хүртэл нутгийн хаант ёстой байсан. Олон нэрийн улс халалцан оршжээ.

1724-1948 оны хооронд Их Могол Улсын залгамж болсон урдү хэлт Асаф Жахын улс Хайдарабадыг эзэн мэдэж байв.

1947 онд Энэтхэг улс Британийн колоничлолоос гарч тусгаар тогтноход Хайдарабадын эзэн ноён нэгдэхийг хүсээгүй болохоор 1948 онд Энэтхэг цэргийн хүчээр Хайдарабадыг нэгтгэжээ. Албан ёсны хэлийг англи болгов.

1956 оны засаг захиргааны өөрчлөн байгуулалтаар ард түмний хэл яриаг үндэслэн Хайдарабадыг Андра Прадеш, Бомбей (дараа нь Махараштра, Гужарат болж хуваагдсан), Карнатака гурван мужид салган хувааж өгчээ.

1969 оноос эхлэн Андра Прадеш мужид нэгдсэн Хайдарабадын хэсэг салан тусгаарлах хөдөлгөөн эхлүүлжээ.

2000-аад он гарсанаас хойш хөдөлгөөн улам идэвхжиж 2014 онд Телангана муж нутаг тасдан байгуулагдсан.

Зураг

• 
• 
•