Засагт хан аймаг

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Mongolia 1915.jpg

Засагт хан аймаг нь Гэрсэнз жалайр хунтайжийн ахмад хөвгүүн Ашихай дархан ноёны хөвгүүн Баяндарын хөвгүүн Лайхур ханы хөвгүүн Субадайн үед Засагт хан гэж цоллогдсон үеэс эхлэн Халхын Засагт хан аймгийн түүх эхэлсэн. Байгуулагдсан үе нь Автай ханаас хойш 1590-ээд оны үеэс хэлбэрээ олж эхэлсэн бололтой ба Субадай ханы үед нэгэнт Засагт хан гэж нэрлэгдэх нэгэн аймаг болсон.

Эхэн үедээ Халхын долоон хошууны баруун гарын дөрвөн хошуу багтаж байсан. 1691 онд Манжид дагаар орсны сүүлээр 220 жилд хэд дахин хуваагдсаар 19 хошуу болжээ. 1922 онд нэрийг нь сольж Хан Тайшир уулын аймаг гэж өөрчилсөн. 1932 онд дахин засаг захиргааны шинэчлэлт хийгээд Алтай, Завхан, Хөвсгөл зэрэг аймагт хуваасан. Эдүгээ 2015 оны байдлаар Говь Алтай, Завхан, Хөвсгөл аймаг, Баянхонгор, Увс, Ховд аймгуудын зарим сумд болсон байна.

Засагт хангууд[засварлах | edit source]

  1. Баяндара, 1547 онд Халхын Ашихай дархан ноёны хөвүүн болж төрсөн, Жалайр, Үнэгэд отгийг захирч хунтайж болсон.
  2. Лайхур хан, (1562-1637) Баяндара хунтайжын хөвүүн, 1580-1637 оны орчимд Засагт ханы аймгийг байгуулсан.
  3. Субадай хан, (1596-1655) 1637-1655 оны хооронд Засагт ханы орыг залгасан. Цол нь Эрдэнэ Бишрэлт Засагт хан
  4. Норов хан, 1655—1662
  5. Гомбожав хан,  1662—1664
  6. Ванчуг хан,  1664—1666
  7. Цэнгүүн хан, 1666—1686
  8. Шар хан,  1686—1688
  9. Цэвэнжав хан, 1688—1732
  10. Сэлэнгэмил хан,  1732—1743
  11. Балдар хан,  1743—1761
  12. Цэвэнбалзай хан, 1761—1792
  13. Бунирадна хан, 1792—1823
  14. Манибазар хан, 1823—1840
  15. Цэрэндондуб хан, 1840—1877
  16. Доржпалам хан,1877—1898
  17. Содномравдан хан, 1898—1912
  18. Цэрэнгомбожав хан,1912—1923

Засагт хан аймгийн засаг захиргааны хувиарь[засварлах | edit source]

Хошууны нэр Байгуулсан он Сум Засаг ноёны цол хэргэм Анхны засаг ноёд Тайлбар
Баруун гарын зүүн этгээдийн хошуу 1691 3 Хан Цэвээнжав
Зүүн гарын баруун этгээдийн хошуу 1691 1 түшээ гүн Цогбалдан Лайхур ханы хүү Убантай тайжийн хүү
Зүүн гарын хойт этгээдийн хошуу 1691 1 Туслагч гүн Сономиш Ноёнтой хатанбаатарын хүү Хонгорын хүү, Цэрэн ноёны хүү Доржийн хүү
Зүүн гарын өмнөд этгээдийн хошуу 1691 1 туслагч гүн Гүнзэн Ноёнтой хатанбаатарын хүү Түвэд тайжийн хүү Бадам тайжийн хүү Цэрэнгомбын хүү
Баруун гарын баруун этгээдийн хошуу 1691 1 туслагч гүн Бухубай Түвэд тайжийн хүү Хонгор тайж, түүний хүү Цэрэнжавын хүү Цэвдэндоржийн хүү
Баруун гарын өмнөд этгээдийн хошуу 1691 1,5 Тэргүүн зэргийн тайж Үржин Хонгор тайжийн хүү Цахжавын хүү
Баруун гарын хойт этгээдийн хошуу 1691 1 тэргүүн зэргийн тайж Эрдэнэгомбо Убантай тайжийн хүү Дайбун ноёны х
Дундад баруун гарын адгийн дэд хошуу 1692 1 тэргүүн зэргийн тайж Намринсамбу Ашихай дархан хунтайжийн ач хүү Шолой убаши хунтайжийн ач хүү Өлзийт тайжийн хүү
Дундад зүүн гарын зүүн этгээдийн хошуу 1694 2 Төрийн Бэйл Гэндэн Шолой убаши хунтайжийн хүү Дорждайгийн хүү
Баруун гарын хойт адаг хошуу 1697 1 тэргүүн зэргийн тайж Хамар Дайчин Хонгор тайжийн хүү Гүрномч ноёны хүү Эрх тайжийн хүү
Дундад баруун гарын адаг хошуу 1714 2 Туслагч гүн Дүншиг Саму буйма ач хүү Тангут тайжийн ач хүү Мэнд зоригт тайжийн хүү
Баруун гарын баруун адаг хошуу 1724 1 туслагч гүн Шагжаа Шолой убаши хунтайжийн хүү Дорждай тайжийн хүү
Зүүн гарын хойт адаг хошуу 1726 1 тэргүүн зэргийн тайж Ядамжав Түвэд хатанбаатар ноёны хүү Бадма тайжийн ач хүү Гүнсэнгийн хүү
Зүүн гарын дундад этгээдийн хошуу 1728 1 түшээ гүн Равдан Лайхур ханы хүү Убантай тайжийн хүү
Дундад баруун гарын зүүн этгээдийн хошуу 1755 1 тэргүүн зэргийн тайж Пүрэвцэрэн Саму буймагийн ач хүү Тангуд тайжийн ач хүү Багсам тайжийн хүү
Дундад зүүн гарын баруун этгээдийн хошуу 1756 1 туслагч гүн Цэвэгжав Ашихай дархан хунтайжийн удмын Дорждай ноёны ач хүү Убаши ноёны хүү с
Зүүн гарын зүүн этгээдийн хошуу 1756 1 тэргүүн зэргийн тайж Норов Далдан хөндлөн ноёны ач хүү Саран ахай ноёны ач хүү Намжилдоржийн хүү
Дундад зүүн гарын адаг хошуу 1757 1 тэргүүн зэргийн тайж Дашпунцаг Дорждай тайжийн хүү Төвийн хүү