Лувсанжамбын Мөрдорж

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Лувсанжамбын Мөрдорж
Төр. он 1919 оны 9 сарын 15 (1919-09-15)
Тө. газар Монгол улсын Улаанбаатар хот
Нас бар. 1996 оны 7 сарын 23
      (77 насалсан)
Үндэстэн Монгол үндэстэн
Иргэн Flag of Mongolia.svg Монгол
Ажил хөгжмийн зохиолч

Лувсанжамбын Мөрдорж (1919 - 1996) нь Монгол улсын XX зууны манлай хөгжмийн зохиолч юм. Тэрээр Монгол улсын төрийн дууллын аяыг Билэгийн Дамдинсүрэнгийн хамт зохиожээ.

Намтар[засварлах | edit source]

Л.Мөрдорж 1919 оны 9 сарын 15 -нд одоогийн Улаанбаатар (Өргөө) хотноо төрсөн.

1929-1932 онд бага сургуулиа дүүргэжээ.

1932-1933 онд Санхүү нягтлан бодохын зургаан сарын курст сурч төгссөн. Хуучир хөгжмийг бие даан тоглож сурсан.

1933 онд Улсын Төв Театрт очиж шалгуулж Түдэв, Түвдэн, Алтангэрэл нарын алдар цуутай хуурчдын эрдэм чадвараас суралцахын зэрэгцээ тухайн үед 1930-1936 онд манай оронд ирж ажиллаж байсан тахлын эмч-орос докторын гэргий гарамгай төгөлдөр хуурч М.Д.Берлин-Печниковад давхар шавилан ая дууг тэмдэглэн ноотолж бичих арга ухаанд суралцжээ.

1936 оноос цэрэгт явж үндэсний хөгжмийн тэмцээнд хуучир хөгжмөөр түрүүлж Улсын Алдарт Гавьяат Хөгжимчин цол хүртэн Жанжны тушаалаар Цэргийн Төв Клубт хөгжимчнөөр шилжиж гурван жилийн цэргийн албаа хаасан. Цэрэгт байхдаа жүжигт тоглон, дууны уран бүтээл туурвиж эхэлсэн.

1939 онд цэргээс халагдан Улсын Төв Театртаа эргэн иржээ. 1940 оны эхээр УТТ-т ирж ажилласан Б.Ф.Смирновын "Композиторуудын семинар"-т хамрагдаж хөгжмийн боловсролоо дээшлүүлсэн.

1940 онд бүтсэн "Анхдугаар хичээл" киноны хөгжмийг бичсэн нь монгол хүн анх киноны хөгжим бичсэн үйл явдал болсон байна. 1940 оны 8 сард Улсын циркт шилжиж саксофон хөгжимчнөөр ажиллаж байгаад 1941 онд Монгол Ардын Хувьсгалт Цэргийн Дуу Бүжгийн Ансамбль байгуулагдахад анхны даргаар, 1942-1950 онд Улсын циркийн джаз хөгжмийн удирдаачаар тус тус томилогдон ажиллажээ. 1950-1956 онд Москвагийн хөгжмийн их сургуульд (багш нь Е.К.Голобеев, В .Г.Фере) суралцан төгсөхдөө бичсэн түүний дипломын ажил болох "Миний эх орон" I симфони нь манай улсын анхны симфони болсон юм. 1956-1969 онд Улсын Ардын Дуу Бүжгийн Чуулгад хөгжмийн зохиолч, 1969-1974 онд Улсын Багшийн Дээд сургуулийн хөгжмийн зохиолчийн салбарт (нэг удаагийн элсэлт авсан) онол, зохиомжийн багш, 1974 оноос бие даасан мэргэжлийн хөгжмийн зохиолчоор ажиллаж байв.

1936 онд Ардын Хувьсгалын 15 жилийн ойн баяраар Улсын алдарт гавьяат хөгжимчин цолыг 16 настай хүртжээ. БНМАУ-ын Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагналыг 1946 онд "Эх орон" дуугаар анх удаа, 1951 онд (хөгжмийн зохиолч Билэгийн Дамдинсүрэнгийн хамт) БНМАУ-ын Төрийн дууллаар хоёр дахь удаагаа хүртсэн. 1975 онд Ардын Жүжигчин цол хүртсэн. 1999 онд Монгол улсын ХХ "ЗУУНЫ МАНЛАЙ ХӨГЖМИЙН ЗОХИОЛЧ"-оор шалгарсан. 2001 онд Монгол Улсын Хилийн Цэргийн Дуу Бүжгийн Чуулгыг Л.Мөрдоржийн нэрэмжит болгон түүний нэрийг мөнхжүүлжээ.

30-аад оны төгсгөлд Халх голд харийн дайсантай тулалдаж монгол хөвгүүдийн цус асгарсан тэр үед Л.Мөрдоржийн бичсэн "Партизан Чойбалсан" /1937/, “Сүхбаатар хэмээх дуу” /1938/, “Түүхт хил” /1939/, “Хилийн цэрэг” /1939/, “Байлдагч суман” /1939 он З.Пунцагийн шүлэг/ зэрэг олон сайхан дуунууд нь цэрэг эрийн жавхаа сүрийг магтан итгэл зориг нэмж байлаа. “Түүхт хил” дуу эх орны сэдэвт дуунд баатарлаг өнгө аясыг нэмж, эрчимт хэмнэлийг тогтоосон нь манай дууны урлагт шинэчлэл болжээ. Нийтийн дууны дахилттай бадагчилсан дууны шинэ хэлбэрийг бий болгож “Үүл нүүж цахилгаан бадарсан тал” бадгийг хүүрнэл, өгүүлэмжээр “Энэ бол миний эх орон, эзэн бидний өлгий нутаг”гэсэн дахилтаар оргил хийж маршийн сүрлэг хэвээр бүтээсэн нь нийтийн дууны шинэ хэлбэр байлаа. Л.Мөрдорж жараад жил дуу туурвисан байна.

Л.Мөрдоржийн жараад жил туурвисан дуу манай хагас зуун жилийн аж төрөл, сэтгэл зүтгэлийн толь болж байсан юм. Л.Мөрдоржийн анхны дуунууд гарч ирмэгц л бүх нийтээр дуулдаг байсан гэдэг. Энэ нь тухайн цаг үе, нөхцөл байдлыг мэдэрснээ гоц хурдтайгаар хүмүүний сэтгэлд хүртэл аялгуулан илэрхийлдэг түүний төрөлх чадамжтай нь холбоотой. Л.Мөрдорж 1944 онд Д.Сэнгээгийн шүлгээр “Эх орон” дуугаа зохиосон ба энэ дууны бадрангуй жавхлант өнгө аяс нь манай эх орны сэдэвтэй дуунуудын манлай нь болж үлдсэн юм.

Л.Мөрдорж, Д.Сэнгээ, Ц.Цэдэнжав, Д.Тарваа, Ло.Цэнд-Очир, Б.Бааст, Ч.Чимэд, Ц.Гайтав, Ч.Лхамсүрэн, М.Цэдэндорж зэрэг олон яруу найрагчдын шүлгээр 200 орчим дуу бүтээсэн байна. Л.Мөрдоржийн дуунууд өргөн уужуу аялгуу, тэнцвэрт яруу хөг, дуулалт шинж, тодорхой хэлбэр, ончтой энгийн байдгаараа бүхний сэтгэлд дотно байдаг билээ. Л.Мөрдорж 1951 онд “БНМАУ-ын Төрийн дуулал"-ыг зохиож /Б.Дамдинсүрэнгийн хамт/ БНМАУ-ын төрийн шагналыг хоёр дахь удаагаа хүртэв. Л.Мөрдоржийн дуугаар эх орон маань мандах нарыг угтан сэрж, жаргах нарыг үдэн нойрсож он цагийн хүрдийг эргүүлсээр байна. Л.Мөрдорж монголын орчин цагийн хөгжмийн гол нэг “багана” болох нь түүний симфонийн томоохон бүтээлүүдээр тодорхойлогддог. 1956 онд Л.Мөрдоржийн туурвиж дууссан “Миний эх орон ” симфони монголын симфони урлагийн түүхэн хуудсанд алтан үсгээр бичигдэнэ.

Л.Мөрдоржийн хичээл зүтгэлийн нэг чухал хэсэг нь монгол ардын хөгжмийн зэмсгээр хөгжимдөх бүтээлийг олшруулах, хөгжимдөх боломжийг нэмэгдүүлэх, хөг зохирлын хувьд баяжуулан өргөжүүлэх явдал байлаа. Хөгжмийн их сургууль төгсөөд УАДБЧ-д томилогдон очиж "Ардын дуу бүжгийн Улсын чуулга"-ын хөгжим ангийн найрал хөгжмийн зэмсгийн бүрэлдхүүнийг өргөжүүлэх, үндэснийхээ хөгжмийн урлагийг цэцэглүүлэн хөгжүүлэх, хөгжлийн шинэ шатанд гаргаж ирэх ажилд орсон юм. Тэрээр "Надад тус чуулгын оркестрыг жинхэнэ хөгжмийн оркестр яаж болгох вэ? гэж бодогдлоо" хэмээсэн нь түүний дурсамжид тэмдэглэгдэн үлджээ. Л.Мөрдорж УАДБЧ-д 1956-1969 онд урансайхны удирдагч, хөгжмийн зохиолч, найруулагчаар ажиллаж байхдаа хөгжмийн зэмсгийг олон болгох гэж түүх судлан их бүрээ, бага бүрээ, үелэх бишгүүр мэт өтгөн дуутай, суурь хөгжмийг шинээр зохиож нэмж хэрэглэн дэлхийн сонгодог хөгжмөөс үндэсний хөгжимд тоглохыг сэдэж, Францын хөгжмийн зохиолч Бизегийн "Кармен" дуурийн алдарт оршил, Оросын нэрт хөгжмийн зохиолч Глинкийн испани үндэсний аялгуугаар хийсэн удиртгал зэргийг үндэсний хөгжимд найруулан бичиж, монгол үндэснийхээ хөгжмийн урлагийг дэлхийн олон улсын хөгжмийн урлагтай мөр зэрэгцэн хөгжихөд асар их санаа, хичээл зүтгэл гаргаж амжилт олсон байдаг. Монгол ардын найрал хөгжмөөр орчин цагийн хүний сэтгэлийг догдлуулах бүхий л хүч бололцоог бүрдүүлэхэд энэ ажлын утга учир нь оршиж байлаа. Манай улсын ардын дуу бүжгийн чуулгын найрал хөгжмийн өнөөгийн хүрсэн төвшин чухамхүү Л.Мөрдоржийн энэхүү нөр их хөдөлмөр зүтгэлтэй салшгүй холбоотой. Өнгөрсөн зууны жараад оны эхээр бүтэн найрлын буюу "жинхэнэ хөгжмийн оркестр"-ын бүрэлдхүүнээр анхны тоглолтоо толилуулсан манай УАДБЧ-ын найрал 2005 онд МУ-ын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар "МОНГОЛ ТӨРИЙН ҮНДЭСНИЙ ИХ НАЙРАЛ" болж өдгөө үйл ажиллагаагаа явуулж байна. 2008 онд анх зохиогдсон "Үндэсний хөгжимчдийн улсын уралдаан"-ыг Л.Мөрдоржийн нэрэмжит болгож манай үндэсний урлагийн хөгжилд оруулсан түүний гарамгай зүтгэлийг ийнхүү мөнхлөн алдаршуулжээ.

Хөгжмийн театрын урлаг Мөрдоржийн арга барилаас, ерөнхий сэтгэлгээнээс нилээд хол мэт ойлгогддог боловч “Хөхөө Намжил”, “Жаргал” гэдэг хоёр дуурь бичсэн. “Хөхөө Намжил” дуурь монголын хөгжмийн урлагт үлгэр домог, аж байдлын дуурийн шинэ чиг хандлагыг хөгжүүлэн төлөвшүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Морьтон монгол түмний аж амьдрал, ахуйтай салшгүй холбоотой үүсч бий болсон манай үндэсний хөгжмийн зэмсэг болох "Морин хуур" хөгжмийн үүсэл гарлын тухай домгийг өгүүлсэн Л.Мөрдоржийн "Хөхөө Намжил" дуурь нэн чухал түүхэн ач холбогдолтой бүтээл болсон юм. Монгол түмний уртын дууг морин хуур хөгжим үеийн үед эгшиглүүлсээр ирсэн билээ. Зөвлөлтийн нэрт удирдаач, хөгжмийн зохиолч Ниязи нэгэнтээ "Хөхөө Намжил" дуурийн хөгжмийг 'чадварлаг сайхан' хэмээгээд 'Европын аль ч театрт тоглоход амжилттай үнэлгээ авна' гэжээ.

Л.Мөрдорж нь монголын дан хөгжмийн бүтээлүүдийн тэргүүн эгнээнд орох үндэсний шилдэг бүтээлүүдийг туурвисан ба найралжуулга, хөг сэлгээ, зохирлын үндэсний өнгө аясыг бүрэлдүүлэн, монгол ардын найрал хөгжмийн найралжуулга хийх орчин цагийн дэг суурийг үндэслэн буй болгож батжуулсан юм. Л.Мөрдоржийн уран бүтээл манай орчин цагийн хөгжмийн хөгжлийн эхэн үед хамаарахын хувьд төдийгүй бүтээсэн уран сайхны шинэтгэл, түвшин нь яах аргагүй хөгжмийн урлагийн маань анхдагчдын нэгэн байх бүрэн эрх бүхий хөгжмийн зохиолч болохыг батлаж байгаа юм. Ийм учраас Л.Мөрдорж нь орчин цагийн монголын хөгжмийн “сонгомол” төлөөлөгчдийн нэг болон үлджээ.

Бүтээлүүд[засварлах | edit source]

Тайз дэлгэцийн бүтээл[засварлах | edit source]

Дуурь, хөгжимт жүжиг, бүжиг

  • "Хөхөө Намжил" дуурь (Цомнолыг Л.Ванган, Ч.Чимид) 1961 онд тоглогдсон.
  • "Жаргал" дуурь (Цомнолыг Ц.Гайтав) 1978 оны 12 сарын 29-нд анх удаа тоглогджээ.
  • "Алтан үст охин" хөгжимт жүжиг, 1966 он
  • Шадар ван Чингүнжав" хөгжимт жүжиг, 1976 он (Л.Чойжилсүрэнгийн зохиол, Хөвсгөлийн Хөгжимт Драмын Театр)
  • "Торгууд бүжиг"-ийн аялгуу 1946 он (1947 онд Чех улсын Прага хотод болсон Дэлхийн Залуучууд Оюутны анхдугаар их наадамд шалгаран тоглогдсон)
  • "Ээрэнцэх бүжиг"-ийн аялгуу 1946 он (1947 онд Чех улсын Прага хотод болсон Дэлхийн Залуучууд Оюутны анхдугаар их наадамд шалгаран тоглогдсон)
  • "Манай нэгдэлчид" дуут бүжиг, 1962 он (Д.Нанжидын дэглэлт)
  • "Хотон" бүжгийн хөгжим (Г.Доржпаламын дэглэлт)

Симфони найрал хөгжмийн бүтээл[засварлах | edit source]

  • I Симфони "Миний эх орон" 1956 он
  • II Симфони "Октябрь"1967 он
  • III Симфони "Ардын наадам" 1973 он
  • IV Симфони "Залуучуудын" 1982 он
  • Симфони найраглал "Октябрийн туяа" 1957 он
  • Симфони найраглал "Нэгдлийн тухай" 1963 оноос өмнө
  • Симфони найраглал "Аз жаргалын минь орон" 1984 он
  • Симфони найраглал "Октябриар сэрсэн Монгол орон" 1987 он
  • Симфони удиртгал "Халх голын ялалт - 39 он" 1979 он
  • Симфони уран сэтгэмж 1985 он
  • Симфони чуулбар (гурван ангит) "Гурван нутаг" 1986 он
  • Симфони чуулбар 1988 он
  • Хийл найрал хөгжмийн концерт "Эх орны нар" 1968 он

Цөөхүүл хөгжим[засварлах | edit source]

  • Чавхдаст хөгжмийн гурвал (Хийл, эрдүү хийл, морин хийлийн гурвал) 1953 он
  • Хийл төгөлдөр хуурын сонатина (Морин хийл, төгөлдөр хуурт зориулсан яруу найраглал) 1954 он
  • "Хаврын шувууд ирлээ" ёочингийн гоцлол 1957 он (ёочинд зориулсан анхны гоцлол)
  • "Унаган жороо" шударгын (шанзны) гоцлол 1958 он
  • Хуучир, ёочин, шударгын гурвал 1959 он
  • "Хөгжилтэй залуус" ардын үлээвэр хамтлагт зориулсан аяз 1961 он
  • "Цэнгэлийн эгшиг" ардын найрал хөгжим, төгөлдөр хуурт зориулсан удиртгал оршил 1962 он ("Үндэсний Хөгжмийн Их Найрал"-ын бүрэлдхүүнд зориулсан анхны бүтээл)
  • "Говийн өглөө" лимбэний гоцлол 1963 оноос өмнө
  • "Айраг нуур" хийлийн чуулгад зориулсан аяз 1967 он
  • Хийл, төгөлдөр хуурт зориулсан уянгалаг сонатина 1969 он
  • Нарийн бүрээ, найрал хөгжимтэй гоцлох аяз 1975 он
  • Үелэх бишгүүр, найрал хөгжмийн гоцлол аяз 1975 он
  • Чавхдас хөгжмийн гурвал 1987 он
  • "Нэгдлийн тухай найраглал", "Шаргын говийн ялаа" дуут найраглал, Төгөлдөр хуурт зориулсан цуврал прелюди, Төгөлдөр хуурт зориулсан хүүхдийн 32 аяз (Монгол Улсын Консерваторын хичээлийн сургалтын программд ашиглагдаж ирсэн "Төгөлдөр хуурын гучин хоёр альбом" гэгддэг бүтээл) зэрэг хөгжмийн бүтээлүүд, Радио, Телевизийн билэгдэл хөгжим, чимэглэл, дүрслэл, найрал хөгжмийн аяз

Киноны хөгжим[засварлах | edit source]

  • "Анхдугаар хичээл" уран сайхны кино 1940 он (1936 оны 1 сарын 28-нд Монгол улсын хил дээр гарсан халдлагыг таслан зогсоож 1936 оны 1 сарын 29-нд БНМАУ-ын анхны Улсын Баатар болсон Шагдарын Гонгорын тухай 1940 онд бүтсэн энэхүү киноны хөгжмийг Л.Мөрдорж 20-21 настайдаа бичжээ. Киноны дүрсэнд Улсын Баатар Ш.Гонгор орсон байна.)
  • "Цогт тайж" уран сайхны кино 1945 он (хөгжмийн зохиолч Б.Дамдинсүрэнгийн хөгжмий нь бичсэн энэ киноны хоёр газар Л.Мөрдорж хөгжим бичсэн гэдэг), "Цогт тайж" кино ХХ зууны манай "Зууны манлай бүтээл"-ээр шалгарсан.
  • "Бидэнд юу саад болж байна" уран сайхны кино 1956 он
  • "Орчин үеийн Монгол" баримтат кино 1958 он
  • "Ардын элч" уран сайхны кино 1959 он
  • "Морьтой ч болоосой" уран сайхны кино 1959 он
  • "Элбэг дээл" уран сайхны кино 1960 он
  • "Алтан өргөө" уран сайхны кино 1961 он
  • "Энэ хүүхнүүд үү" уран сайхны кино 1963 он
  • "Тус биш ус" уран сайхны кино 1964 он
  • "Зэрэг нэмэхийн өмнө" уран сайхны кино 1965 он
  • "Үер" уран сайхны кино 1966 он
  • "Цэргийн хүү" уран сайхны кино 1966 он (Хөгжмийн зохиолч Н.Баньд; "Цаатан бүсгүйн дуу"-ны аяыг Л.Мөрдорж бичсэн)
  • "Төгсгөл" уран сайхны кино 1967 он (Хөгжмийн зохиолч Н.Сидельниковын хамт), Монгол Кино, Мосфильм студийн хамтын бүтээл
  • "Анхны алхам" уран сайхны кино 1969 он
  • "Миний Монгол" баримтат кино 1971 он
  • "Эхлэлт" уран сайхны кино 1972 он
  • "Хүний амь" уран сайхны кино 1976 он
  • "Хайрхан өндөр хаана байна" уран сайхны кино 1978 он (Чехийн хөгжмийн зохиолч Иржи Срнкагийн хамт), Чех улсын "Баррандов" студи
  • "Хоньчин Найдан" уран сайхны кино 1979 он
  • "Говийн хүйс" баримтат кино 1985 он
  • "Мөнгөн буйл" уран сайхны кино 1985 он
  • "Морьтой ч болоосой 2" уран сайхны кино 1993 он

гэх мэт 30 орчим баримтат болон уран сайхны киноны хөгжим, мөн дууны дан хөгжмийн хэдэн зуун бүтээл бий.

Найрал дуу[засварлах | edit source]

  • "Манай нэгдлийнхэн" гоцлол, найрал дуу, найрал хөгжмийн чуулбар 1957 он
  • "Мөнгөн хүрхрээн чимээ" гоцлол дуу, найрал хөгжмийн симфони найраглал 1965 он
  • "Эх орон" хүүхдийн найрал дуунд (хоорт) зориулсан магтуу 1972 он
  • "Хилч би" (Л.Цэнд-Очирын шүлгээр)
  • "Залуучуудын дуу" (Д.Даржаагийн шүлгээр)

Дуу[засварлах | edit source]

Алдарт бүтээл - Монгол улсын төрийн дуулал, 1951 он (Ардын Хувьсгалын 30 жилийн ойн жил 1951 онд БНМАУ-ын Маршал Х.Чойбалсангийн шагнал буюу Төрийн шагналыг хоёр дахь удаагаа хүртсэн.)

Онцгой үйл явдал:

Манай улсын хамгийн залуу ГАВЪЯАТ цолтон - Монгол улсын түүхэн дэх хамгийн 'залуу' ГАВЪЯАТ цолтон юм. Тэрээр 1936 онд Ардын Хувьсгалын 15 жилийн ойн баяр наадмаар зохион байгуулагдсан ҮНДЭСНИЙ ХӨГЖМИЙН ТЭМЦЭЭН-д хуучир хөгжмөөр түрүүлж 16 насандаа Улсын Алдарт Гавъяат Хөгжимчин цол хүртсэн.

Манай улсын хөгжмийн салбарын анхны Төрийн шагналтан - Д.Сэнгээгийн шүлэг, Л.Мөрдоржийн ая "Эх орон" дуу Дэлхийн II дайны төгсгөлд дорно зүгт чөлөөлөх дайнд оролцсон манай цэрэг эрсийг зоригжуулахад онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн тул хэний зохиол болохыг олж тогтоон 1946 онд Ардын Хувьсгалын 25 жилийн ойн жил БНМАУ-ын Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагналыг Л.Мөрдоржид олгосон нь түүний хувьд анхных байгаад зогсохгүй манай улсын хөгжмийн салбарт олгогдсон анхны Төрийн шагнал байлаа.

  • "Партизан Чойбалсан" 1937 он (Энэ дууг 17-18 насандаа зохиожээ)
  • "Сүхбаатар" 1938 он
  • "Хилийн цэрэг" 1939 он
  • "Байлдагч суман" 1939 он
  • "Түүхт хил" 1939 он (З.Пунцагийн шүлгээр энэхүү дууг 19-20 насандаа зохиожээ)
  • "Эх орон" 1944 он (Д.Сэнгээгийн 1943 онд бичсэн "Эх орон" шүлгэнд Л.Мөрдорж 1944 онд 24-25 настайдаа ая хийжээ)
  • "Ган зам" (Ч.Лхамсүрэнгийн шүлгээр), 1949 онд БНМАУ анхны галт тэргийг угтан авахаар зарласан дууны уралдаанд II байр эзэлсэн дуу хэдий ч ард түмний дунд илүүтэй түгэн дэлгэрсэн тул 1949 оны 11 сард Улаанбаатар-Москваг холбосон төмөр замын нээлт, анхны галт тэргээ хүлээн авах ёслолын арга хэмжээн дээр дуулагдсан байдаг. Энэ дуунд зориулж хөшөө босгосон байна. АЖ Г.Хайдав, АЖ Л.Цогзолмаа, МУГЖ С.Жавхлан, СТА Т.Амина зэрэг олон дуучид уг дууг дуулжээ.)
  • "Морьтой ч болоосой" киноны Гончигийн дуу (1959 он, Д.Гармаагийн шүлгээр)
  • "Хайрын дуу" / "Буурал ээж минь" (1963 он, "Энэ хүүхнүүд үү" киноны Дуламсүрэнгийн дуу; М.Цэдэндоржийн шүлгээр)
  • "Хунгийн дэгдээхэй" (1969 он, "Анхны алхам" киноны дуу; Г.Жигжидсүрэнгийн шүлгээр)
  • "Бүүвэйл хорвоо бүүвэйл" (Л.Дагвадоржийн шүлгээр)
  • "Дөрвөн цагийн тал" - Д.Пүрэвдоржийн шүлгээр
  • "Зөвлөлтийн дайчдын хөшөө" (Ч.Чимэдийн шүлгээр)
  • "Намрын өнгө" (О.Цэрэндэндэвийн шүлгээр)
  • "Намуун байгаль" (1964 он, "Тус биш ус" киноны Хорлоогийн дуу, М.Цэдэндоржийн шүлгээр) зэрэг нийтэд түгсэн 300 орчим дуу, хүүрнэл дууны ая туурвисан
  • "Хүүхнүүдээ гэж ..." 2020 он, (шүлэг Ч.Алтантүлхүүр)

Хэвлэгдсэн бүтээл[засварлах | edit source]

  • "Дууны түүвэр" 1947 он, УБ хот
  • "Мөнгөн хүрхрээн чимээ" дууны түүвэр 1970 он, УБ хот
  • "Эх орон та юунаас ч үнэтэй" түүвэр 1983 он, УБ хот
  • "Скерцо" /"Миний эх орон" I симфонийн III анги/ 1969 он, УБ хот
  • "Гурван аяз" удирдбар (ноот бичвэр буюу партитур) 1970 он, Москва
  • "Миний эх орон" удирдбар 2014 он
  • "Алтан өргөө" удирдбар 2014 он