Науру

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Ripublik Naoero (науругаар)
Republic of Nauru (англиар)
Бүгд Найрамдах Науру Улс
Науругийн далбаа
Науругийн сүлд
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Уриа: God’s Will First
(англиар „Бурхны хүсэл эхэнд“)
Албан хэл Науру ба англи
Нийслэл де-юре: байхгүй
де-факто: Ярен(1)
Төрийн хэлбэр Бүгд Найрамдах Улс
Засаглалын хэлбэр Парламентын гүйцэтгэх засаглал
Төрийн тэргүүний зэрэгцээ засгийн газрын тэргүүн Ерөнхийлөгч Лайонел Энгимеа[1]
Газар нутгийн талбай 21,10[2] км²
Хүн ам 12.704 (2018)[3][4]
Хүн амын нягтрал 478[2] хүн/км²
ДНБ
  • Нийт (нэрлэсэн)
  • Нийт (ХАЧХ)
  • ДНБ/Хүн ам (нэрл.)
  • ДНБ/Хүн ам (ХАЧХ)
2016[5]
Мөнгөн тэмдэгт Австрали доллар (AUD)
Тусгаар тогтносон 1968 оны 1 сарын 31
(Австралиас)
Төрийн дуулал Nauru Bwiema
Цагийн бүс UTC+12
ТХ-н дугаар NAU
ISO 3166 NR, NRU, 520
Домэйн нэр .nr
Утасны бүсчлэлийн дугаар +674
(1) Науруд албан ёсны нийслэл хот байхгүй; Төрийн байгууллагууд нь Ярен дүүрэгт төвлөрсөн байдаг.
ЯпонУмард Марианы АрлуудПалауМикронезиЗүүн ТиморИндонезМидуэйХавайЖонстон (атолл)УэйкПапуа Шинэ ГвинейМаршаллын арлуудНауруКирибатиФранцын ПолинезиПиткэрний АрлуудТокелауКүүкийн АрлуудСоломоны арлуудНорфолк АралШинэ ЗеландВануатуТувалуУоллис ба ФутунаТонгаНиүэАвстралиСамоаАмерикийн СамоаФижиХауленд аралБейкер аралПалмираКингмен РифЖарвисШинэ КаледониЯпонАнтарктидОросын Холбооны УлсЧили (Зул сарын арал)Америкийн Нэгдсэн Улс (Аляска)КанадМексикАмерикийн Нэгдсэн УлсХойд СолонгосӨмнөд СолонгосХятадТайваньВьетнамЛаосКамбожТайландФилиппинХятадСингапурМалайзБрунейAustralia on the globe (Norfolk Island special) (small islands magnified) (Polynesia centered).svg
About this image
Nauru map english.svg

Науру (англ. Nauru), албан ёсоор Бүгд Найрамдах Науру Улс нь Өмнөд Номхон далайн Микронезид орших арлын улс юм. Науруд хамгийн ойр орших арал болох Кирибатигийн Банаба арал нь Науругаас зүүн тийш 300 км-ийн зайд оршино. Науру нь дэлхийн хамгийн жижигхэн, арлын улс бөгөөд дөнгөж 21 км² газар нутагтай.

Микронези, полинезийн уугуул оршин суугчидтай Науру арал нь 19-р зууны сүүлчээр Германы эзэнт гүрний бүрэлдэхүүнд орж, түүний колони гэгдэж байлаа. Дэлхийн нэгдүгээр дайны дараа Науру нь Үндэстний Лигийн мандат дор Австрали, Шинэ Зеланд, Нэгдсэн Вант Улсаар удирдуулах болсон. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Науруг Японы арми эзэлсэн бөгөөд дайн дууссаны дараа өмнөх захиргаандаа буцаж очсон аж[6]. Науру улс тусгаар тогтнолоо 1968 онд олж авсан.

20-р зууны эхний хагасын турш Науру нь "ханган нийлүүлэгч орон" гэгдэж байв. Фосфоритоос бүрдсэн тус арал нь "Номхон далайн фосфат" компани 1907 онд олборлолт хийж эхэлснээр фосфатын гол экспортлогч орон болсон бөгөөд Британийн Фосфатын Комисс 1919 онд байгуулагдаж, Науруг тусгаар тогтносны дараа ч фосфатын бизнесийг хяналтдаа байлгаж байв. Тус арлын фосфатын нөөц 1980-аад онд дуусах хүртэл Науру нь Науру Фосфат Корпораци буюу уул уурхайгаас бүрэн хамааралтай улс байлаа. Уул уурхай ид цэцэглэж байсан 1960-аад оны сүүлч, 1970-аад оны эхээр Науру нь нэг хүнд ногдох ДНБ-ий хэмжээгээр дэлхийд тэргүүлж байсан гэдэг. Фосфатын нөөцөө барж, байгаль орчноо сүйтгүүлсэн тус арлын орны ирээдүй тун бүрхэг байв. Орлого олохын тулд засгийн газар нь янз бүрийн стандарт бус арга хэмжээ авч байсан бөгөөд 1990-ээд он гэхэд бараг татваргүй улс, хууль бус мөнгө угаах үйл ажиллагааны төв болоод байв.

Мөн 2005 оны 12 сараас 2006 оны 9 сар хүртэл тус арлын цорын ганц агаарын гүүр болдог Айр Науру компани үйл ажиллагаагаа зогсоосноор гадаад ертөнцөөс бараг тусгаарлагдаж, хөлөг онгоцоор л холбогдож байв. Тус компани Тайванийн мөнгөн тусламжаар Аур Эйрлайн гэсэн нэрээр үйл ажиллагаагаа сэргээсэн юм. Арал дээр Науругийн олон улсын нисэх онгоцны буудал хэмээх ганц нисэх онгоцны буудал бий.

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: Науру – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
Wiktionary
Wiktionary: Науру – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу
 Wikivoyage: Науру – Аяллын хөтөч
 Викимедиа-Атлас: Науру – газар зүйн ба түүхэн газрын зураг

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. ORF (Wien): Lionel Aingimea zum neuen Präsidenten von Nauru gewählt, 27. August 2019
  2. 2.0 2.1 Population density, in: Republic of Nauru: National Report on Population and Housing: Census 2011 (PDF; 6,7 MB), Secretariat of the Pacific Community, Seite 11. Abgerufen am 3. Juli 2016.
  3. Figure 1: Total population size, Nauru: 1921–2011, in: Republic of Nauru: National Report on Population and Housing: Census 2011 (PDF; 6,7 MB), Secretariat of the Pacific Community, Seite 7. Abgerufen am 3. Juli 2016.
  4. Einwohnerzahl Nauru
  5. www.imf.org
  6. Historia - Nauru - Onet.pl - WIEM Lajt. Lajt.onet.pl. 2010-06-22-д хандсан.