Хамаг Монгол

Хамаг Монгол Улс
ᠬᠠᠮᠤᠭ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ
Хамаг Монгол Улс ᠬᠠᠮᠤᠭ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ
1131–1206
	[1205] ХОРЕЗМЫН; ЭЗЭНТ ГҮРЭН КУМАНЫ ХАНЛИГ КИЕВИЙН; РУСЬ ХАМАГ; МОНГОЛ ХАР ХИДАН КИПЧАКУУД КОЧО ГҮРЖ ГУРИД ЗАНГИДУУД АББАСИДЫН; ХАЛИФАТ УЛС МАЛАЮ ЯДАВА АЛТАН; УЛС ТАНГУД СҮН; УЛС ПАГАН ДАЛИ КХМЕР АЙЮБИДЫН; СУЛТАНТ УЛС РУМЫН; СУЛТАНТ УЛС ГУУЛИН The Mongol Confederation (Загвар:Colorsample) and contemporary polities in continental Asia circa 1200.
Нийтлэг хэл	Дундад Монгол
Угсаатны бүлгүүд	Монголчууд
Шашин	Тэнгэр шүтлэг
Төр засаг	Овгийн холбоо
Хан
• 1131–1148	Хабул хан
• 1148–1156	Амбагай хан
• 1156–1160	Хутула хан
• 1160–1171	Есүхэй
• 1189–1206	Чингис хаан (сүүлчийн)
Түүх
• Байгуулагдсан	1131
• Мөхсөн	1206
Өмнө нь	Дараа нь
	Хидан Улс
	Прото-Монголчууд
Монголын эзэнт гүрэн

Хамаг Монгол нь 12-р зууны үед Боржигин овог аймгуудыг нэгтгэсэн Онон мөрний эх хавьд нутагладаг монгол улс байжээ. Тус улсыг бүрдүүлж байсан овог аймгууд нь ихэвчлэн Эргүнэ гүний мэдээнд гардаг отгууд байснаас үзвэл язгуурын аймаг отгууд байжээ. Хожим тэднийг 40 орчим отог овог бүрдүүлэх болжээ. Хамаг монголын хожуу залгамжийг "дөчин түмэн монгол" гэсэн нь үүнтэй холбоотой бололтой. 1130-аад, 1140-өөд онуудад Хамаг Монголыг Хабул хаан захирч байсан. Хабул хаан Алтан улсын эсрэг удаа дараа амжилттай дайтсаны эцэст ашигтай найрамдлын гэрээ байгуулж өөрийгөө Хамаг Монголын хаан гэж хүлээн зөвшөөрүүлж байсан байна. Хабул хаан хэдий долоон хүүтэй байсан ч нас барсны дараагаар Амбагай хаанд хаан ширээгээ залгамжлуулсан байна. Амбагай хааныг Татар аймгийнхан барьж Алтан улсад хүргүүлэн модон илжигт тэлэн алж байжээ. Амбагайн дараа Хабул хааны хүү Хотула хан суусан бөгөөд Амбагайн хүү Хадаан тайжийн хамтаар Татар аймагтай олон удаа дайтсан боловч амжилт олоогүй байна. Хотула хааны нас барсны дараа Хамаг Монголын ханлиг хаангүй болж урьдын хүчирхэг байдлаа алдсан байна. 1189 онд Хабул хааны гуч Чингис хаан Хамаг Монголын хан сууж улмаар тал нутгийн монгол, түрэг гарлын овог аймгуудыг нэгтгэн 1206 онд Их Монгол Улсыг байгуулжээ.

Эшлэл

↑ 高寳銓. 《元秘史李注補正‧卷一‧合不勒合罕》 (Хятад хэлээр). 《源流》作哈布勒汗，《元史》作葛不律寒，錢大昕曰：「寒卽罕之轉音。」蒙古自葛不律始稱汗，銓案原注引《蒙韃備錄》：「舊有蒙古斯國」云云斷爲，卽合不勒稱汗事當金太宗、熙宗兩主天會間，攷宋高宗紹興元年爲金太宗天會九年，歲在辛亥，下距元太祖元年丙寅七十六年，合不勒稱罕宜在其時是也。至孟珙云：「聞蒙已殘滅者。」蓋合不勒歿，俺巴孩嗣，俺巴孩殁，忽圖剌嗣，忽圖刺歿，泰赤烏旋爲太祖所併，時歲在辛酉，下距孟珙辛巳著書之歲二十有一年，故曰久矣，非指金之虜俺巴孩也。
↑ 高寳銓. 《元秘史李注補正‧卷一‧合不勒合罕》 (Хятад хэлээр). 《源流》作哈布勒汗，《元史》作葛不律寒，錢大昕曰：「寒卽罕之轉音。」蒙古自葛不律始稱汗，銓案原注引《蒙韃備錄》：「舊有蒙古斯國」云云斷爲，卽合不勒稱汗事當金太宗、熙宗兩主天會間，攷宋高宗紹興元年爲金太宗天會九年，歲在辛亥，下距元太祖元年丙寅七十六年，合不勒稱罕宜在其時是也。至孟珙云：「聞蒙已殘滅者。」蓋合不勒歿，俺巴孩嗣，俺巴孩殁，忽圖剌嗣，忽圖刺歿，泰赤烏旋爲太祖所併，時歲在辛酉，下距孟珙辛巳著書之歲二十有一年，故曰久矣，非指金之虜俺巴孩也。

Өмнөх Кидан Улс	Монгол Улс 1080-1206	Дараах Их Монгол Улс

[1] 高寳銓. 《元秘史李注補正‧卷一‧合不勒合罕》 (Хятад хэлээр). 《源流》作哈布勒汗，《元史》作葛不律寒，錢大昕曰：「寒卽罕之轉音。」蒙古自葛不律始稱汗，銓案原注引《蒙韃備錄》：「舊有蒙古斯國」云云斷爲，卽合不勒稱汗事當金太宗、熙宗兩主天會間，攷宋高宗紹興元年爲金太宗天會九年，歲在辛亥，下距元太祖元年丙寅七十六年，合不勒稱罕宜在其時是也。至孟珙云：「聞蒙已殘滅者。」蓋合不勒歿，俺巴孩嗣，俺巴孩殁，忽圖剌嗣，忽圖刺歿，泰赤烏旋爲太祖所併，時歲在辛酉，下距孟珙辛巳著書之歲二十有一年，故曰久矣，非指金之虜俺巴孩也。

[2] 高寳銓. 《元秘史李注補正‧卷一‧合不勒合罕》 (Хятад хэлээр). 《源流》作哈布勒汗，《元史》作葛不律寒，錢大昕曰：「寒卽罕之轉音。」蒙古自葛不律始稱汗，銓案原注引《蒙韃備錄》：「舊有蒙古斯國」云云斷爲，卽合不勒稱汗事當金太宗、熙宗兩主天會間，攷宋高宗紹興元年爲金太宗天會九年，歲在辛亥，下距元太祖元年丙寅七十六年，合不勒稱罕宜在其時是也。至孟珙云：「聞蒙已殘滅者。」蓋合不勒歿，俺巴孩嗣，俺巴孩殁，忽圖剌嗣，忽圖刺歿，泰赤烏旋爲太祖所併，時歲在辛酉，下距孟珙辛巳著書之歲二十有一年，故曰久矣，非指金之虜俺巴孩也。

[1]

[2]