Хэрэйд

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Mongol Empire c.1207.png

Хэрэйд НТӨ III зуун Хүннү улсын үед Хүннү болон Сянби хоёрын дундаас үүссэн хэлүнь гэдэг хүчирхэг аймаг байсан нь хэрэйдын өвөг байж магадгүй гэж зарим судлаачид үздэг. Тэдний шүтлэг нь Хэрээ байсан бөгөөд хожим нь аймгийн нэр болжээ.

Хожим нь XII зууны үед нэлээд хуваагдмал байдалтай, нэг хэсэг нь Хэрэйдийн ханлиг улсад, үлдсэн нь Язгуурын Монгол аймгийн бүрдэхүүнд, нөгөө хэсэг нь Зүрчин болон Кидан улсын харьяaнд орж байсан байна. Хэрэйдийн ханлиг нь Орхон, Хэрлэн голуудын хооронд, Найманы зүүн талд нутаглаж байсан бөгөөд ханы орд өргөө нь Туул голын эрэг дээр голлон нутаглаж байсан гэдэг.

Сорхагтани Бэхи[засварлах | edit source]

Чингис хааны бэр, Тулуйн эхнэр нь хэрэйд аймгийн несторын шүтлэгтэй Сорхагтани Бэки байсан бөгөөд Мөнх, Хубилай зэрэг түүний хөвгүүд хожим их хаад болсон билээ.

Орчин үед[засварлах | edit source]

Монголчуудын дунд[засварлах | edit source]

Хэрэйд хэмээг нэртэй овог аймаг өдгөө Монгол улсын Халх ястан дунд, мөн Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон дахь Ордос, Баарин ястнууд дунд бий. Монголчуудын дундах хэрэйдийн гол төлөөлөгч нь торгууд юм. Халимагуудын дийлэнхийг торгууд бүрэлдүүлдэг байсан бөгөөд одоо ч хэвээрээ байна. Махчин хэрэйд зэрэг овогтой торгуудын ноёд угийн бичгээ Хэрэйдийн Тоорил ханаас эхлүүлэн бичдэг байжээ.

Түрэгүүдийн дунд[засварлах | edit source]

Казахийн дунд ордод кереи овогтой хүмүүс байдаг бөгөөд тэдний зарим нь Монголд бий. Шиньжяний сая гаруй казахуудын дийлэнх нь найманчууд бол үлдсэн хэсгийн нилээд нь кереи, дулат (долоод) зэрэг монгол гаралтай байж болох хүмүүс юм. Казахстаны баруун талын бага ордын кереит овгийн нэр хэрэйдтэй төстэй ч дунд ордын кереи овгийн нэр хэрэйдийн нэртэй төс багатай тул хэрэйд гаралтай гэдэгт судлаачид төдийгүй зарим түрэгүүд эргэлздэг. Мөн зарим түрэг хүн 12-13-р зууны зарим хэрэйд, татар, тайчууд зэрэг зарим монгол аймгуудыг хамтад нь нэрлэж байсан хар татар гэсэн нэрний хар (түрэгээр кара) гэсэн үг сунжирч кереи болсон, хар татарууд түрэг хүмүүс байсан гэж тайлбарладаг нь үндэсгүй юм.

Ишлэл[засварлах | edit source]