Бишкек

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Бишкек хот
улсын ач холбогдолтой хот
хир. Бишкек шаары
орос. город Бишкек
"Ала-тоо" нэрт хотын төв талбайн зураг. 2003 онд голд нь "Эркиндик" («эрх дур») хөшөөг босгожээ.

Сүлд туг

Сүлд тэмдэг
Улс орон КиргизКиргиз Киргиз
Улсын хот Coat of arms of Bishkek Kyrgyzstan.svg Бишкек
Дүүрэг (4) Нэр бүхий 4 дүүрэгтэй
Газар нутаг 169.9 км²
Газрын байц д.т.д. 750—900 м
Хүн ам 2012 онд 874,400 хүн
Нягт сийрэг 5066 хүн/км²
Ард түмэн 66.2% - хиргис, 23.0% - орос
5.7% - уйгур, 10.2% - бусад
Нутгийн олон Бишкекийнхэн
1825 он Кокандын ханлигийхан шивээлэв
Анхандаа оросоор Пишпек гэж бичиж байв
1926 он Фрунзе нэртэй болсон
1936 оноос Хиргис орны нийслэл
1991 он Бишкек нэрийг эргүүлэн авав
Цагийн бүс Хиргисийн цаг (ГЦ+6)
ТХ-улсын дугаар B, E
Цахим хуудас bishkekgov.in.kg (оросоор)

Бишкек (киргиз. Бишкек; Пишбек, Зөвлөлтийн үед Фрунзе гэдэг байсан) — Бүгд Найрамдах Киргиз улсын нийслэл, тус улсын нийслэл хот. Бишкек засаг захиргааны хувьд ямар нэгэн мужид харьяалагддаггүй улсын хэмжээний хот гэж ойлгож болно. Тэгэхдээ өөрийг нь эргэн тойрон хүрээлсэн Чүй мужийн төв юм.

Нүүдлийн мал аж ахуйт Хиргисийн нутагт энэ хот цогцлох гэж 19-р зууныг хүртэл хүлээжээ. 1825 онд Мухамад Алиханы зарлигаар Кокандын ханлиг тус газарт шивээлж, цэргээр сахиулсан цайз байжээ. 1862 онд Хаант Оросын мэдэлд орж 1878 онд суурин болсон. Энэ үед Бишкек буюу Пишпек («айрагны бүлүүр») гэж нэрээр орос бичигт тэмдэглэгдэж байжээ.

1926 оноос тус хотод төрсөн Зөвлөлтийн хувьсгалын удирдагчдын нэг Михаил Фрунзе-гийн нэрээр Фрунзе гэж нэрийг өөрчилсөн байна. Киргизүүд "Ф" үсэг хэлж чададгүй байсан тул "Пүрүнзэ" гэж дууддаг байжээ. Кыргызстан 1991 онд тусгаар тогтнож нийслэл хотын анхны нэрээ сэргээснээр дэлхий дахинаа 75 жилийн уламжлалт Фрунзе нэрийг халж эргээд Бишкек гэх болсон. 1936 оноос ЗХУ-ын Бүгд Найрамдах Киргизийн Зөвлөлт социалист Улсын нийслэл болсон.

Бишкек улсынхаа хойд биед Иссык-Куль нуураас баруун хойно Тэнгэр уулын салбар болох Хиргисийн нуруу (хир. Кыргыз Алатоо)-ны 4,855 м өндрөөс харагдахуйцаар ар хормойд нь д.т.д 800 метрт Чүй голын хөндийд оршдог.

Бүхэлдээ 169,6 км² газар нутагтай тус хотод 2021 онд 1 сая 088, 900 хүн оршин сууж байна. Тэдний 66.2% нь хиргис, 23.0% нь орос хүмүүс байгаа юм байна. 1897 онд 7 мянга, 1926 онд 37 мянга, 1989 онд 611 мянган хүн амтай байсан түүхтэй.

Сонирхуулахад Зөвлөлтийн үед Ж. Гүррагчаа нарын олон монголчууд Фрунзед суралцсан байдгаас гадна Бишкект одоо ч гэсэн Д. Сүхбаатарын нэрт гудамж (хир. Сухэ-Батор көчөсү; орос. Улица Сухэ-Батора) байгаа юм байна.[1][2]

Газар зүй[засварлах | edit source]

Уур амьсгал[засварлах | edit source]

Бишкек
Уур амьсгалын диаграмм
123456789101112
 
 
26
 
3
-9
 
 
31
 
3
-7
 
 
47
 
10
0
 
 
76
 
18
6
 
 
64
 
23
11
 
 
35
 
28
15
 
 
19
 
31
18
 
 
12
 
30
16
 
 
17
 
25
11
 
 
43
 
17
5
 
 
44
 
10
-1
 
 
28
 
5
-5
Температур °CТунадас мм
Эх сурвалж: World Meteorological Organisation Die klimatologischen Daten basieren auf den monatlichen Durchschnittswerten von 1961–1990; wetterkontor.de
Сарын дундаж температур болон хур тунадасны хэмжээ: Бишкек
1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Маx. Температур (°C) 2.7 3.3 10.1 18.1 23.1 28.4 31.4 29.9 24.8 17.1 10.1 4.8 Ø 17
Мин. Температур (°C) −8.6 −7.3 −0.3 6.3 10.9 15.1 17.5 15.7 10.6 4.5 −1.1 −5.4 Ø 4.9
Тунадас (мм) 26 31 47 76 64 35 19 12 17 43 44 28 Σ 442
Нартай цаг (h/d) 4.4 4.5 4.9 6.5 8.4 10.2 10.7 10.2 8.8 6.3 4.8 3.7 Ø 7
Бороотой өдөр (d) 6.2 6.4 8.5 8.8 7.9 4.4 3.2 2.2 2.7 5.8 6.5 5.6 Σ 68.2
Агаарын чийгшил (%) 76 77 75 63 60 49 42 40 46 63 74 77 Ø 61.8
Т
е
м
п
е
р
а
т
у
р
2.7
−8.6
3.3
−7.3
10.1
−0.3
18.1
6.3
23.1
10.9
28.4
15.1
31.4
17.5
29.9
15.7
24.8
10.6
17.1
4.5
10.1
−1.1
4.8
−5.4
1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Хур тунадас
Х
у
р

т
у
н
а
д
а
с
26
31
47
76
64
35
19
12
17
43
44
28
  1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Эх сурвалж: World Meteorological Organisation Die klimatologischen Daten basieren auf den monatlichen Durchschnittswerten von 1961–1990; wetterkontor.de

Хотын засаг захиргаа[засварлах | edit source]

Бишкек хот засаг захиргааны 4 дүүрэгтэй.

  • Октябрий дүүрэг — 242 382 (2009);
  • Первомай дүүрэг — 175 894 (2009);
  • Свердловын дүүрэг — 231 801 (2009);
  • Лениний дүүрэг — 201 626 (2009):
    • хот маягийн тосгон Чон-Арык — 9724 (2009);
    • тосгон (аул) Орто-Сай — 4100 (2009).

Мөн үзэх[засварлах | edit source]

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: Бишкек – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
Wiktionary
Wiktionary: Бишкек – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу

Эшлэл[засварлах | edit source]