Кабул
Кабул
کابل | |
|---|---|
 Далбаа  Сүлд | |
  Кабул  Кабул | |
| Солбицол: 34°31′31″N 69°10′42″E / 34.52528°N 69.17833°EСолбицол: 34°31′31″N 69°10′42″E / 34.52528°N 69.17833°E | |
| Улс |  Афганистан |
| Муж | Кабул |
| Дүүргийн тоо | 22 |
| Хороодын тоо | 630 |
| Байгуулагдсан | 1776[3] |
| Засаг захиргаа | |
| • Төрөл | Хотын захиргаа |
| • Хотын дарга | Хамдулла Номани |
| Газар нутаг | |
| • Газар | 1,049 км2 (405 бээр2) |
| • Бөөгнөрөл | 4,524 км2 (1,747 бээр2) |
| Өндөр | 1,791 м (5,876 фут) |
| Хүн ам (2025)[5] | |
| • Нийслэл ба хамгийн том хот | 5,333,284 (Афганистанд 1-т) |
| • Нягтрал | 12,920/км2 (33,500/бээр2) |
| • Хотын бүс | 5,333,284 |
| Иргэдийн нэршил | Кабулчууд |
| Цагийн бүс | UTC+4:30 (Афганистаны Цаг) |
| Шуудангийн код | 10XX |
| Бүсийн дугаар | (+93) 20 |
| ISO 3166 код | AF-KBL |
| Уур амьсгал | BSk |
| Вэб сайт | km |
.jpg)
Кабул [кабу́л] (ᠻᠠᠪᠦ᠋᠋ᠯ) буюу тухайн нутгийнхны хэлдгээр Ка́бэл (کابل) хот бол Афганистаны нийслэл, мөн улсын хамгийн том, цаашилвал дэлхийд 64-р том гэж үздэг хот юм. Засаг захиргааны хуваариар улс доторх Кабул мужийн төв, түүний 15 хошууны нэг болдог бөгөөд өөрөө 18 дүүрэгт хуваагддаг. 275 км² дэвсгэр газартай.
Кабул 3500 жилийн өмнөөс хүн суурьшсан урт түүхтэй. Могол Улсыг байгуулахын даваан дээр 1504–1526 онд Бабур энд сууж байв. 1747 онд Дурраны улсын мэдэлд орж, 1776 онд Дурраны Тимур шах Дуранни зарлигаар нийслэл болсноос хойш тэр хэвээр өнөөдөртэй золгожээ.[6] Дайн самууны хөлд нэрвэгдэж, агаараас бөмбөгдүүлж ч үзсэн.
Кабул 2012 онд 3,289,000 оршин суугчтай байсан.[7] Үүнээс 27 %- тажик, 25 %- хазаар, мөн 25 %- пуштун, 2 %- узбек, 1 %- балуч гээд иран болон түрэг угсааны ард түмэн бүрдүүлжээ. Энэ олон хэлтэн дари буюу Афганы перс хэлээр санаа бодол нэвтрэлцдэг гэнэ.[8] Шашин шүтлэг зөрөөгүй, лалын шашны суннит ёсийг дагадаг.
Хүн ам
[засварлах | кодоор засварлах]2020 оны байдлаар 4 273 156 хүн амтай хот юм.
Тимур шах Дуранни нийслэлээ Кабул руу нүүлгэхээс өмнө энэ хотын хүн ам нь Тажик; Тажикчууд Кабулистан хотын хүн амын дийлэнх хувийг бүрдүүлдэг байсан бөгөөд энэ бүс нутгийн уугуул иргэд байв. Үүнээс гадна Кабулд Энэтхэгээс цагаачлан ирсэн олон хүмүүс байсан.
19 -р зууны эхэн үед ч Афганистаны нийслэл хотын хүн амын дийлэнх хувийг Тажик, Кызылбаш, хэсэгчлэн Хазара нар эзэлдэг байв. Энэ хотод янз бүрийн үндэстний төлөөлөл амьдардаг бөгөөд хотын үндэсний дүр төрх орчин үеийн хэлбэрээр 1980 -аад оноос бүрэлдэж эхэлсэн.
Энэ хот 3.5 сая хүн амтай гэсэн тооцоо бий. Хэдийгээр Афганистаны засгийн газрын статистик мэдээ энэ тоог бага зэрэг дутуу гаргадаг - 2012 онд 3.289.000 хүн.
Ихэнх хүмүүс хөрш зэргэлдээ мужуудаас тус улсад болсон иргэний дайн үймээнээс зугтаж ирсэн. Хотын хүн амын дийлэнх нь Дари хэлээр ярьдаг суннитууд - Тажикууд (45%), Шиитүүд - Хазара нар (25%), цөөнх нь пуштунууд (25%), Узбекүүд (4%) юм. Түүнчлэн хотод Энэтхэгээс ирсэн цагаачид байдаг - Индо -Ари хэлээр ярьдаг сикх, хиндүчүүд.
Шашны хувьд Кабулын хүн амыг суннит шашинтнууд давамгайлдаг (75%), шиитүүд 25% орчим байдаг. Жижиг Христэд итгэгчид болон Хинду шашинтнууд мөн байдаг байна.
Эдийн засаг
[засварлах | кодоор засварлах]Шинэ болон хатаасан жимс, самар, афган хивс, арьс шир, хувцас, тавилга, эртний эдлэлүүдийг Кабулд худалдаалдаг.
2005 онд Ираны гаралтай Америкийн архитектор Хишам Ашкури Кабулын дүүргүүдийн нэгийг бүрэн сэргээн босгох томоохон төслийг санал болгож, одоо байгаа барилгуудыг бүрэн нурааж, оронд нь 5 давхар барилга барихыг санал болгов. Төслийн дагуу хотын нутаг дэвсгэрийн нэлээд хэсгийг ногоон байгууламж, амралтын газар эзлэх ёстой. 2013 онд уг төсөлд нэг тэрбум доллар хуваарилсан байна.
Хотын дүүргүүдийн дийлэнх нь шавар, чулуугаар хийсэн 1-2 давхар байшинд иргэд нь амьдардаг. Ийм байшинд ихэвчлэн цахилгаан байдаггүй, бараг үргэлж усгүй байдаг. Эдгээр барилгуудын гол асуудал нь хүн амын өсөлт хурдацтай явагдаж байгаатай холбогдуулан төрөлт, мужуудаас ирсэн иргэдийн шилжилт хөдөлгөөнөөс шалтгаалан эдгээр байшингууд хүн амын нягтаршлыг өндөр түвшинд хангаж чадахгүй байгаа бөгөөд хот хэтэрхий "өргөн гонзгой сунжирсан хэлбэрээр" хөгжиж байгаа явдал юм. Хөрөнгө оруулалтын орчин тааруу байгаа тул хотод шинэ барилга барих нь ховор.
Тээвэр
[засварлах | кодоор засварлах]Кабулын төвөөс 16 милийн зайд орших Кабул олон улсын нисэх онгоцны буудалтай. Кабул нисэх онгоцны буудлын олон улсын шинэ терминалыг Японы Засгийн газрын тусламжтайгаар барьж, 2008 онд үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн. Кабулын нисэх онгоцны буудал нь мөн Афганистаны нисэх хүчин болон НАТО -гийн цэргийн хүчний бааз хэлбэрээр ашиглаж байсан юм. Ихэнх автомашинууд дизель түлшээр ажилладаг. Троллейбусны хөдөлгөөнийг сэргээхээр төлөвлөж байна. Кабулд төмөр зам байдаггүй.
Газар зүй
[засварлах | кодоор засварлах]Цаг уур
[засварлах | кодоор засварлах]| Цаг уурын мэдээлэл: Кабул (1956–1983) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Сар | 1 сар | 2 сар | 3 сар | 4 сар | 5 сар | 6 сар | 7 сар | 8 сар | 9 сар | 10 сар | 11 сар | 12 сар | Жил |
| Макс. Температур °C (°F) | 18.8 (65.8) |
18.4 (65.1) |
26.7 (80.1) |
29.4 (84.9) |
33.5 (92.3) |
37.7 (99.9) |
40.5 (104.9) |
41.0 (105.8) |
35.1 (95.2) |
31.6 (88.9) |
24.4 (75.9) |
20.4 (68.7) |
41.0 (105.8) |
| Дундаж дээд °C (°F) | 4.5 (40.1) |
5.5 (41.9) |
12.5 (54.5) |
19.2 (66.6) |
24.4 (75.9) |
30.2 (86.4) |
32.1 (89.8) |
32.0 (89.6) |
28.5 (83.3) |
22.4 (72.3) |
15.0 (59.0) |
8.3 (46.9) |
19.5 (67.1) |
| Өдрийн дундаж °C (°F) | −2.3 (27.9) |
−0.7 (30.7) |
6.3 (43.3) |
12.8 (55.0) |
17.3 (63.1) |
22.8 (73.0) |
25.0 (77.0) |
24.1 (75.4) |
19.7 (67.5) |
13.1 (55.6) |
5.9 (42.6) |
0.6 (33.1) |
12.1 (53.8) |
| Дундаж доод °C (°F) | −7.1 (19.2) |
−5.7 (21.7) |
0.7 (33.3) |
6.0 (42.8) |
8.8 (47.8) |
12.4 (54.3) |
15.3 (59.5) |
14.3 (57.7) |
9.4 (48.9) |
3.9 (39.0) |
−1.2 (29.8) |
−4.7 (23.5) |
4.3 (39.7) |
| Мин. температур °C (°F) | −25.5 (−13.9) |
−24.8 (−12.6) |
−12.6 (9.3) |
−2.1 (28.2) |
0.4 (32.7) |
3.1 (37.6) |
7.5 (45.5) |
6.0 (42.8) |
1.0 (33.8) |
−3.0 (26.6) |
−9.4 (15.1) |
−18.9 (−2.0) |
−25.5 (−13.9) |
| Дундаж хур тунадас см (инч) | 34.3 (1.35) |
60.1 (2.37) |
67.9 (2.67) |
71.9 (2.83) |
23.4 (0.92) |
1.0 (0.04) |
6.2 (0.24) |
1.6 (0.06) |
1.7 (0.07) |
3.7 (0.15) |
18.6 (0.73) |
21.6 (0.85) |
312.0 (12.28) |
| Бороотой өдөр | 2 | 3 | 10 | 11 | 8 | 1 | 2 | 1 | 1 | 2 | 4 | 3 | 48 |
| Цастай дундаж өдөр | 7 | 6 | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 4 | 20 |
| Дундаж харьцангуй чийгшил (%) | 68 | 70 | 65 | 61 | 48 | 36 | 37 | 38 | 39 | 42 | 52 | 63 | 52 |
| Сарын дундаж нартай цаг | 177.2 | 178.6 | 204.5 | 232.5 | 310.3 | 353.4 | 356.8 | 339.7 | 303.9 | 282.6 | 253.2 | 182.4 | 3,175.1 |
| Эх сурвалж: NOAA[9][10] | |||||||||||||
Жишээ зураг
[засварлах | кодоор засварлах]
Цахим холбоос
[засварлах | кодоор засварлах]
 |
Wiktionary: Кабул – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |
Зүүлт, тайлбар
[засварлах | кодоор засварлах]- ↑ Эш татахад гарсан алдаа: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Golden". - ↑ Эш татахад гарсан алдаа: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Glory". - ↑ Эш татахад гарсан алдаа: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Stanford". - ↑ Эш татахад гарсан алдаа: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "land area". - ↑ Эш татахад гарсан алдаа: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "population". - ↑ "Last Afghan empire"
- ↑ "Afghanistan Statistical Yearbook 2012/13" (PDF). Эх хувилбараас (PDF) архивласан: 2013-12-28. Татаж авсан: 2014-04-04.
- ↑ "Kabul under Curfew after Anti-US, anti-Karzai Riots"
- ↑ "Kabul Climate Normals 1956–1983". Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа. Эх хувилбараас архивласан: 2023-05-04. Татаж авсан: 2026-04-19.
- ↑ "Global Surface Summary of the Day - GSOD". Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа. Татаж авсан: 2026-04-19.