Пхеньян (Пёнъян)

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
(Пхеньян-с шууд холбогдсон)
Харайх: Удирдах, Хайлт
Пёнъян хот
Пях.png
—  улсын хот  —
Пхеньян, Пёньян, Пён-Ян, Пёнян
Шууд захирагдах Пёнъян хот
 • солонгос үсэг
 • ханз үсгээр 直轄市
 • 1938 оны галиг P'yŏngyang Chikhalsi
 • 2000 оны галиг Pyeongyang Jikhalsi
 • монгол галиг Пён-ян чиг-хал-ши
Улс Flag of North Korea.svg Умар Солонгос (БНАСАУ)
Дотроо (23) 19 дүүрэг, 4 хошуу
Газар нутаг 1,578 км²
Газрын байц д.т.д. 27 м
Хүн ам 2010 онд 4,138,187 хүн
Ард түмэн үндсэндээ солонгос
Цагийн бүс Солонгосын цаг (ГЦ+9)

Пхенья́н (солонгосоор 평양, «тэгш газар», → Пёнъя́н) — Бүгд Найрамдах Ардчилсан Солонгос Ард Улс (БНАСАУ)-ын нийслэл хот.

Пхеньян (Пёнъян) хот Умар Солонгос орныхоо баруун биед Тэдун мөрний эрэгт байрладаг улсынхаа хамгийн том, ганц саятан хот нь юм. 1946 онд Өмнө Пёнъань аймгийн харьяанаас салан дэвшиж улсын хот болсон. Энэ нь улсын доор шууд захирагддаг, аймагтай эн тэнцүү эрхт нэгж гэсэн үг. Бүрэн хэлвэл Шууд захирагдах Пёнъян хот ([пёнъян чикалши]) гэнэ. Бодит байдалд хот, хөдөө аль алиныг багтаасан 3,194 км² талбайт Пхеньян (Пёнъян) нутагт 2008 оны байдлаар 3,255,388 хүн оршин сууж байна.[1]

Нэр[засварлах]

Хотын нэрийг монголоор зөв бичиж дуудах эсэх тухай ярьцгаах болсон. Солонгосоор 《평양》 (пёнг-янг) гэж бичээд [пёнъ я́нъ] гэж хэлдэг. Энэ хоёр үеийг кирилл монголоор [ъ] тэмдэг жийрэглэн холбож Пёнъян гэж бичнэ. Үүнээс жаахан будилж Пёнян, Пёньян, Пён-Ян гэсэн нь ч байна. Орост түрэлтийг [х] үсгээр галигласан нь XX зууны Монголд тэр хэвээр Пхеньян гэж бичигдээд нэг үе нэмж [пэ-хэ-ньяан] маягаар гажин дуудагджээ.[2] Худам монголоор харин ᠫᠶᠥᠩᠶᠠᠩ (pyongyang) [пён яан] гэх нь маргаангүй юм.[3]

Тийн ялгал Хуучин
(хэлний үзүүр "н")
Шинэ
(хэлний уг "н")
Тийн ялгал Хуучин
(үзүүрийн "н"-ээр)
Шинэ
(угийн "н"-тэй)
Нэрлэх Пхеньян Пёнъян Гарах Пхеньянаас Пёнъянгаас
Харъяалах Пхеньяны Пёнъянгийн Үйлдэх Пхеньянаар Пёнъянгаар
Өгөх, орших Пхеньянд Пёнъянд Хамтрах Пхеньянтай Пёнъянтай
Заах Пхеньяныг Пёнъянг Чиглэх Пхеньян руу Пёнъян руу

Түүх[засварлах]

Пхеньяны тулалдаан

Пхеньян 25 - 220 онд байгуулагдсан.[4]

Пхеньяны тулалдаан[засварлах]

Хятад-Японы анхдугаар дайны хүрээнд хуурай газар дээр явагдсан хоёр дахь том тулалдаан юм. 1894 оны 9 сарын 15-нд Солонгосын Пхеньянд Мэйжигийн Япон болон Манж Чин гүрний хооронд болжээ.

Хятадын Бэйянгийн Армийн 13,000 - 15,000 орчим цэрэг бүхий хүч Пхеньянд 1894 оны 8 сарын 4-нд ирж, эртний хотын хана хэрмийг засварлаж, өөрсдийн хүний тоо, хамгаалалтдаа найдан суув.

Маршал Ямагата Аритомогийн удирдлага доорх Японы Эзэн Хааны Армийн 1-р бүлэглэлийн 10,000 цэрэг бүхий (цэргийн тоо баталгаатай бус) арми нь дэслэгч генерал Нозү Мичицүрагийн удирдсан 5-р дивиз (Хирошима), дэслэгч генерал Кацүра Тароогийн удирдсан 3-р дивиз (Нагоя)-ээс бүрдэж байв. Японы цэргийн хүч Чемульпо (одоогийн Инчон)-д 1894 оны 6 сарын 12-нд ямар ч эсэргүүцэлгүйгээр бууж чаджээ. 7 сарын 29-нд Сёнгхваны тулалдаанаар бага зэрэг урагшилж чадсан 1-р арми хойд зүг рүү Пхеньяныг чиглэн маршлав. Ингэх замдаа Пусан, Вонсанд буусан десанттайгаа нийлж чаджээ.

Хятадын тал 2000 хүнээ алдаж, 4000 орчим цэрэг шархадсан бол Япончууд дөнгөж 102 хүнээ алдаж, 433 хүн шархадсан бөгөөд 33 цэрэг сураггүй болсон аж.

1894 оны 9 сарын 16-ны өглөө гэхэд Японы хүч Пхеньяныг бүрэн эзэлж авсан байна.

Хүн ам[засварлах]

Он Хүн ам[5]
1986 1,300,000
1993 2,354,898
2002 2,724,700
2010 3,270,582
Он Хүн ам[5]
1962 653,000
1967 840,000
1970 940,000
1981 1,283,000
Он Хүн ам[5]
1929 120,000
1935 182,100
1938 232,700
1944 388,000
Он Хүн ам[5]
1890 40,000
1906 43,000
1911 36,800
1920 58,600

Пхеньян (Пёнъян) XX зууны эхэнд 4 түмэн хүнтэй байв.

1972 онд нэг сая хүнтэй болж байлаа.

2010 оны тооцоогоор 3.3 сая оршин суугчтай байна.

Засаг захиргааны хуваарь[засварлах]

Хиймэл дагуулаас татсан зураг

Пхеньян (Пёнъян) 19 дүүрэг (күёг), 4 хошуу (군, күнь)-наас бүрдэнэ.[6]

Дүүрэг (күёг):

  • Мангёндэ-гүёг
  • Муранбун-гүёг
  • Путунган-гүёг
  • Пёнчон-гүёг
  • Нагнан-гүёг
  • Нёгпу-гүёг
  • Нёнсон-гүёг
  • Садун-гүёг
  • Самсог-гүёг
  • Сонгю-гүёг
  • Сосон-гүёг
  • Сүнань-гүёг
  • Сынху-гүёг
  • Тундэвонь-гүёг
  • Тэдунган-гүёг
  • Тэсон-гүёг
  • Хёнжэсань-гүёг
  • Чүн-гүёг
  • Ыньжон-гүёг

Хошуу (күнь):

  • Кандун-гүнь
  • Каннам-гүнь
  • Санвон-гүнь
  • Чүнхуа-гүнь

Метро[засварлах]

Пхеньяны метроны бүдүүвч зураг

Пхеньян хотод метроны шугам сүлжээ бий. Пхеньяны метро 1968 онд байгуулагдсан.

Чхоллима (солон. 천리마선) шугам

Өртөөнүүд:

Хёкшин (солон. 혁신선) шугам

Өртөөнүүд:

Зураг[засварлах]

Aх дүү хотууд[засварлах]

Лавлах бичиг[засварлах]

  1. United Nations Statistics Division; Preliminary results of the 2008 Census of Population of the Democratic People’s Republic of Korea conducted on 1–15 October 2008 (pdf-file) Retrieved on 2009-03-01.
  2. Мягмарын Саруул-Эрдэнэ. Үсгийн эндүүрлийг хэлэлцье – 2
  3. МУИС - МХСС. «Монгол хэлний хадмал толь». 2011 он.
  4. Nanglang-state is different from Lelang Commandery. Lelang Commandery was one of the four commanderies that Western Han instituted in the occupied territory of Wiman Joseon around the Liao river in western Manchuria in 108 BC.
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 Загвар:Cita web
  6. 행정구역현황 (Haengjeong Guyeok Hyeonhwang). NK Chosun. 2006-01-10-д хандсан. Also Administrative divisions of North Korea (used as reference for hanja)

Гадаад холбоос[засварлах]

Commons
Викимедиа дуу дүрсний сан: Пхеньян (Пёнъян)