Фосфор

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
— «Фосфор (химийн элемент)» гээд холбогдов —
Харайх: Удирдах, Хайлт
Фосфор,  15P
PhosphComby.jpg
Лав хэлбэрийн цагаан (хэрчихэд шар), улаан (зүүн талд нунтаг, баруун талд бүхэл), ягаан фосфор
Ерөнхий шинж чанарууд
Нэр, тэмдэг фосфор, P
Гадаад байдал өнгөгүй, цагаан, шар, тод улаан, улаан, ягаан, хар
Англи дуудлага /ˈfɒsfərəs/
FOS-fər-əs
Фосфор-ийн үелэх систем дэх байрлал
Устөрөгч (диатомт металл бус)
Гели (инерт хий)
Лити (шүлтийн металл)
Берилли (газрын шүлтэт металл)
Бор (химийн элемент) (металлоид)
Нүүрстөрөгч (полиатомт металл бус)
Азот (диатомт металл бус)
Хүчилтөрөгч (диатомт металл бус)
Фтор (диатомт металл бус)
Неон (инерт хий)
Натри (шүлтийн металл)
Магни (газрын шүлтэт металл)
Хөнгөн цагаан (шилжилтийн дараах металл)
Цахиур (металлоид)
Фосфор (полиатомт металл бус)
Хүхэр (полиатомт металл бус)
Хлор (диатомт металл бус)
Аргон (инерт хий)
Кали (шүлтийн металл)
Кальци (газрын шүлтэт металл)
Сканди (шилжилтийн металл)
Титан (шилжилтийн металл)
Ванади (шилжилтийн металл)
Хром (шилжилтийн металл)
Манган (шилжилтийн металл)
Төмөр (химийн элемент) (шилжилтийн металл)
Кобальт (шилжилтийн металл)
Никель (шилжилтийн металл)
Зэс (шилжилтийн металл)
Цайр (шилжилтийн металл)
Галли (шилжилтийн дараах металл)
Германи (металлоид)
Арсени (металлоид)
Селен (полиатомт металл бус)
Бром (диатомт металл бус)
Криптон (инерт хий)
Рубиди (шүлтийн металл)
Стронци (газрын шүлтэт металл)
Иттри (шилжилтийн металл)
Циркони (шилжилтийн металл)
Ниоби (шилжилтийн металл)
Молбиден (шилжилтийн металл)
Технеци (шилжилтийн металл)
Рутени (шилжилтийн металл)
Роди (шилжилтийн металл)
Паллади (шилжилтийн металл)
Мөнгө (шилжилтийн металл)
Кадми (шилжилтийн металл)
Инди (шилжилтийн дараах металл)
Цагаан тугалга (шилжилтийн дараах металл)
Сурьма (металлоид)
Теллур (металлоид)
Иод (диатомт металл бус)
Ксенон (инерт хий)
Цези (шүлтийн металл)
Бари (газрын шүлтэт металл)
Лантан (лантаноид)
Цери (лантаноид)
Празиодим (лантаноид)
Неодим (лантаноид)
Промети (лантаноид)
Самари (лантаноид)
Европи (лантаноид)
Гадолини (лантаноид)
Терби (лантаноид)
Диспрози (лантаноид)
Голми (лантаноид)
Ерби (лантаноид)
Тули (лантаноид)
Иттерби (лантаноид)
Лютеци (лантаноид)
Гафни (шилжилтийн металл)
Тантал (шилжилтийн металл)
Вольфрам (шилжилтийн металл)
Рени (шилжилтийн металл)
Осми (шилжилтийн металл)
Ириди (шилжилтийн металл)
Цагаан алт (шилжилтийн металл)
Алт (шилжилтийн металл)
Мөнгөн ус (шилжилтийн металл)
Талли (шилжилтийн дараах металл)
Хар тугалга (шилжилтийн дараах металл)
Висмут (шилжилтийн дараах металл)
Полони (шилжилтийн дараах металл)
Астат (металлоид)
Радон (инерт хий)
Франци (шүлтийн металл)
Ради (газрын шүлтэт металл)
Актини (актиноид)
Тори (актиноид)
Протактини (актиноид)
Уран (актиноид)
Нептуни (актиноид)
Плутони (актиноид)
Америци (актиноид)
Кюри (актиноид)
Беркли (актиноид)
Калифорни (актиноид)
Эйнштейни (актиноид)
Ферми (актиноид)
Менделееви (актиноид)
Нобели (актиноид)
Лоуренси (актиноид)
Рутерфорди (шилжилтийн металл)
Дубни (шилжилтийн металл)
Сиборги (шилжилтийн металл)
Бори (шилжилтийн металл)
Хасси (шилжилтийн металл)
Мейтнери (unknown chemical properties)
Дармштадти (unknown chemical properties)
Рентгени (unknown chemical properties)
Копеници (шилжилтийн металл)
Унунтри (unknown chemical properties)
Флерови (шилжилтийн дараах металл)
Унунпенти (unknown chemical properties)
Ливермори (unknown chemical properties)
Унунсепти (unknown chemical properties)
Унунокти (unknown chemical properties)
N

P

As
цахиурфосфорхүхэр
Цэнэгийн тоо (Z) 15
Атом масс (±) (Ar) 30.973761998(5)[1]
Элементийн ангилал   полиатомт металл бус, зарим тохиолдолд металлоид гэж үздэг
Бүлэг, блок бүлэг 15 (пниктоген), p-блок
Үе үе 3
Электрон бүтэц [Ne] 3s2 3p3
давхарга бүрт
2, 8, 5
Физик шинж чанарууд
Төлөв хатуу
Нягт т.т. цагаан: 1.823 g·cm−3
улаан: ≈ 2.2–2.34 g·cm−3
ягаан: 2.36 g·cm−3
хар: 2.69 g/cm3
Хайлах энтальп цагаан: 0.66 kJ/mol
Уурших энтальп цагаан: 51.9 kJ/mol
Хувийн дулаан шингээлт цагаан: 23.824 J/(mol·K)
Уурын даралт (цагаан)
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 279 307 342 388 453 549
Уурын даралт (улаан, б.т. 431 °C)
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 455 489 529 576 635 704
Атомын шинж чанар
Исэлдэлтийн зэрэг 5, 4, 3, 2,[2] 1,[3] −1, −2, −3 ​(сул хүчиллэг исэл)
Цахилгаан сөрөг чанар Полингийн шаталбар: 2.19
Ионжилтын энерги 1 дэх: 1011.8 kJ/mol
2 дахь: 1907 kJ/mol
3 дахь: 2914.1 kJ/mol
(илүү үзэх)
Ковалент радиус 107±3 pm
Ван дер Ваальсийн радиус 180 pm
Бусад
Талст бүтэц бие-төвтэй куб (бтк)
Body-centered cubic crystal structure for фосфор
Дулаан дамжуулалт цагаан: 0.236 W/(m·K)
хар: 12.1 W/(m·K)
Соронзон чанар цагаан, улаан, ягаан, хар: дисоронзон[4]
Эзлэхүүний модуль цагаан: 5 GPa
улаан: 11 GPa
CAS дугаар цагаан: 12185-10-3
улаан: 7723-14-0
Түүх
Нээсэн Хенниг Бранд (1669)
Элемент гэж тогтоосон Антуан Лавуазье[5] (1777)
Хамгийн тогвортой изотопууд
изо БДТ ХЗҮ ЗТ ЗЭ (MeV) ЗБ
31P 100% 31P нь 16 нейтронтой үед тогтвортой
32P син 14.28 хоног β 1.709 32S
33P син 25.3 хоног β 0.249 33S
үзэх · хэлэлцэх · засах· эх сурвалж

Фосфор нь P тэмдэг, 15 атомын дугаар бүхий химийн элемент. Маш өндөр химийн идэвхтэй учир цэвэр байдлаараа олддоггүй. химийн электроны томьёо нь 1s22s22p63s23p3. Фосфор байгаль дээр өргөн тархсан химийн элемент юм. Газрын гадаргын массын 0.5%-ийг эзэлдэг. Мөн фосфор 3 дүрс хувиралтай байдаг ба эдгээр нь хар, цагаан, улаан юм. Хамгийн өргөн хэрэглэгддэг нь цагаан болон улаан.

Эх сурвалж[засварлах | edit source]

  1. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  2. webelements
  3. (2006) "Phosphorus(I) Iodide: A Versatile Metathesis Reagent for the Synthesis of Low Oxidation State Phosphorus Compounds". Inorganic Chemistry 45 (17): 6864–74. DOI:10.1021/ic060186o.
  4. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Загвар:RubberBible86th
  5. cf. "Memoir on Combustion in General" Mémoires de l'Académie Royale des Sciences 1777, 592–600. from Henry Marshall Leicester and Herbert S. Klickstein, A Source Book in Chemistry 1400–1900 (New York: McGraw Hill, 1952)