Jump to content

Иттри

Холбоос засах
Википедиа — Чөлөөт нэвтэрхий толь
Иттри, 39Y
Иттри
Дуудлага/itʰri/
Гадаад байдалмөнгөлөг цагаан
Стандарт атомын жин Ar°(Y)
Үелэх систем дэх Иттри
Устөрөгч Гели
Лити Берилли Бор (химийн элемент) Нүүрстөрөгч Азот Хүчилтөрөгч Фтор Неон
Натри Магни Хөнгөн цагаан Цахиур Фосфор Хүхэр Хлор Аргон
Кали Кальци Сканди Титан Ванади Хром Манган Төмөр (химийн элемент) Кобальт Никель Зэс Цайр Галли Германи Хүнцэл Селени Бром Криптон
Рубиди Стронци Иттри Циркони Ниоби Молибден Технеци Рутени Роди Паллади Мөнгө (химийн элемент) Кадми Инди Цагаан тугалга Сурьма Теллур Иод Ксенон
Цези Бари Лантан Цери Празеодим Неодим Промети Самари Европи Гадолини Терби Диспрози Гольми Эрби Тули Иттерби Лютеци Гафни Тантал Вольфрам Рени Осми Ириди Цагаан алт Алт Мөнгөн ус Талли Хар тугалга Висмут Полони Астат Радон
Франци Ради Актини Тори Протактини Уран Нептуни Плутони Америци Кюри Беркли Калифорни (химийн элемент) Эйнштейни Ферми Менделеви Нобели Лоуренси Резерфорди Дубни Сиборги Бори Хасси Мейтнери Дармштадти Рентгени Коперници Нихони Флерови Москови Ливермори Теннессин Оганесон
 Sc
↑
Y
↓
Lu
стронци ← иттри → циркони
Атомын дугаар (Z)39
Бүлэг3-р бүлэг
Үе5-р үе
Блок  d-блок
Электрон байгуулалт[Kr] 4d1 5s2
Давхарга бүрт2, 8, 18, 9, 2
Физик шинж чанарууд
Төлөвхатуу
Хайлах температур1799 K ​(1526 °C, ​2779 °F)
Буцлах температур3203 K ​(2930 °C, ​5306 °F)
Нягт (20° C)4.469 г/см3[3]
шингэн үед (х.т.)4.24 г/см3
Хайлах энтальп11.42 кЖ/моль
Уурших энтальп363 кЖ/моль
Хувийн дулаан шингээлт26.53 Ж/(моль·K)
Уурын даралт
P (Па) 1 10 100 1 к 10 к 100 к
T (K) 1883 2075 (2320) (2627) (3036) (3607)
Атомын шинж чанар
Исэлдэлтийн зэрэгнийтлэг: +3
0,[4] +1,? +2[5]
Цахилгаан сөрөг чанарПолингийн шаталбар: 1.22
Ионжилтын энерги
  • 1-р: 600 кЖ/моль
  • 2-р: 1180 кЖ/моль
  • 3-р: 1980 кЖ/моль
Атомын радиусэмпирик: 180 пм
Ковалент радиус190±7 пм
Спектрийн хүрээ дэх өнгөт шугамууд
Спектрийн хүрээ дэх өнгөт шугамууд
иттри элементийн спектрийн шугам
Бусад шинж чанарууд
Байгалийн тархацанхдагч
Талст бүтэц ​гексагонал нягт бүтэцтэй (гнб) (hP2)
Торны тогтмолууд
Hexagonal close packed crystal structure for иттри
a = 364.83 пм
c = 573.17 пм (20 °C)[3]
Дулааны тэлэлт11.21×10−6/K (20 °C)[3][a]
Дулаан дамжуулалт17.2 Вт/(м⋅K)
Цахилгаан эсэргүүцэлα, поли: 596 nΩ⋅м (ө.т.)
Соронзон чанарпарасоронзон[6]
Моляр соронзон мэдрэмж+2.15×10−6 см3/моль (2928 K)[7]
Юнгийн модуль63.5 ГПа
Хөдөлгөх модуль25.6 ГПа
Эзлэхүүний модуль41.2 ГПа
Дууны хурд нимгэн саваа3300 м/с (20 °C)
Пуассоны коэффициент0.243
Бринеллийн хатуулаг200–589 МПа
CAS дугаар7440-65-5
Түүх
Нэрийн үүсэлИттербю (Швед) болон эрдэс иттербитийн (гадолинит) нэрээр
НээсэнЮхан Гадолин (1794)
Анх ялгасанФридрих Вёлер (1838)
Хамгийн тогвортой изотопууд
Гол изотопууд Задрал
дэлбэг байдал хагас задрал (t1/2) хэлбэр бүтээгдэхүүн
87Y хиймэл 79.8 ц ε 87Sr
88Y хиймэл 106.63 ө ε 88Sr
89Y 100% тогтвортой
90Y хиймэл 64.05 ц β− 90Zr
91Y хиймэл 58.51 ө β− 91Zr
 Ангилал: Иттри
үзэх · хэлэлцэх · засах | эх сурвалж

Иттри (Латин: Yttrium) нь Y гэж тэмдэглэгддэг, 39 гэсэн атомын дугаар бүхий химийн элемент юм. Мөнгөлөг-металлаг шилжих металл болох тус элемент нь химийн шинж чанарынхаа хувьд лантанидуудтай төстэй бөгөөд "газрын ховор элементүүдийн" нэгд тооцогддог[8]. Иттри нь бараг бүх тохиолдолд газрын ховор эрдэс дэх лантанидуудтай хослосон хэлбэрээр олддог бөгөөд чөлөөт элемент хэлбэрээр байгальд тохиолдохгүй. Түүний цорын ганц тогтвортой изотопи болох 89Y нь мөн байгальд орших цорын ганц изотопи юм.

1787 онд Карл Аксель Аррхениус Шведийн Иттербигийн ойролцоо шинэ эрдэс олж, түүнийгээ уг тосгоны нэрээр иттербит хэмээн нэрлэжээ. Ёхан Гадолин 1789 онд Аррхениусын олсон дээжээс иттрийн хүчлийг нээн илрүүлсэн[9] бөгөөд Андерс Густаф Экеберг шинэ нээгдсэн хүчлийг иттриа гэж нэрлэжээ. Харин иттри элементийг 1828 онд Фридрих Вёлер ялган авч чадсан байна[10].

Зурагтын катодын туяат хоолой (CRT) дэлгэц болон шингэн кристал дэлгэцний улаан өнгийг гаргадаг люминофорыг хийхэд ашиглах нь иттрийн хамгийн чухал хэрэглээ юм[11]. Түүнчлэн электрод, электролит, электрон шүүлтүүр, лазер болон хэт дамжуулагчдыг үйлдвэрлэхэд ашиглагдахаас гадна төрөл бүрийн анагаах ухааны хэрэглээ, мөн янз бүрийн материалын шинж чанарыг тодруулахад хэрэглэдэг. Иттрийн биологийн үүрэг мэдэгдээгүй байгаа бөгөөд иттрийн нэгдэлд өртөх нь хүнд уушигны өвчлөл үүсгэнэ[12].

Номзүй

[засварлах | кодоор засварлах]
  • Daane, A. H. (1968). "Yttrium". In Hampel, Clifford A. (ed.). The Encyclopedia of the Chemical Elements. New York: Reinhold Book Corporation. х. 810–821. LCCN 68-29938.
  • Emsley, John (2001). "Yttrium". Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements. Oxford, England, UK: Oxford University Press. х. 495–498. ISBN 0-19-850340-7.
  • Gadolin, Johan (1794). "Undersökning af en svart tung Stenart ifrån Ytterby Stenbrott i Roslagen". Kongl. Vetenskaps Academiens Nya Handlingar. 15: 137–155.
  • Greenwood, N. N. (1997). Chemistry of the Elements (2nd хэвлэл). Oxford: Butterworth-Heinemann. ISBN 0-7506-3365-4. {{cite book}}: Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)CS1 maint: ref duplicates default (link)
  • Stwertka, Albert (1998). "Yttrium". Guide to the Elements (Revised хэвлэл). Oxford University Press. х. 115–116. ISBN 0-19-508083-1.
  • van der Krogt, Peter (2005-05-05). "39 Yttrium". Elementymology & Elements Multidict. Татаж авсан: 2008-08-06.

Цахим холбоос

[засварлах | кодоор засварлах]
Wiktionary
Wiktionary
 Wiktionary: Иттри – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу
 Commons: Иттри – Викимедиа дуу дүрсний сан

Эшлэл

[засварлах | кодоор засварлах]
  1. ↑ "Стандарт атомын жин: Иттри". CIAAW. 2021.
  2. ↑ Прохаска, Томас; Иргер, Йоханна; Бенефилд, Жаклин; Бөхлке, Жон К.; Чессон, Лесли А.; Коплен, Тайлер Б.; Дин, Типин; Данн, Филип Ж. Х.; Грёнинг, Манфред; Холден, Норман Э.; Мейжер, Харро А. Ж. (2022-05-04). "Элементүүдийн стандарт атомын жин 2021 (IUPAC Техникийн тайлан)". Pure and Applied Chemistry (Англи хэлээр). doi:10.1515/pac-2019-0603. ISSN 1365-3075.
  3. 1 2 3 4 Арбластер, Жон В. (2018). Элементүүдийн кристаллографийн шинж чанарын сонгосон утгууд. Материалын Парк, Охайо: ASM International. ISBN 978-1-62708-155-9.
  4. ↑ Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see Cloke, F. Geoffrey N. (1993). "Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides". Chem. Soc. Rev. 22: 17–24. doi:10.1039/CS9932200017. and Arnold, Polly L.; Petrukhina, Marina A.; Bochenkov, Vladimir E.; Shabatina, Tatyana I.; Zagorskii, Vyacheslav V.; Cloke (2003-12-15). "Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation". Journal of Organometallic Chemistry. 688 (1–2): 49–55. doi:10.1016/j.jorganchem.2003.08.028.
  5. ↑ Гринвуд, Норман Н.; Эрншоу, Алан (1997). Элементүүдийн хими (2-р хэвлэл). Butterworth-Heinemann. х. 28. doi:10.1016/C2009-0-30414-6. ISBN 978-0-08-037941-8.
  6. ↑ Лиде, Д. Р., ed. (2005). "Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds". CRC Хими, физикийн гарын авлага (PDF) (86-р хэвлэл). Бока Ратон (Флорида): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5.
  7. ↑ Вэст, Роберт (1984). CRC, Хими, физикийн гарын авлага. Бока Ратон, Флорида: Chemical Rubber Company Publishing. х. E110. ISBN 0-8493-0464-4.
  8. ↑ IUPAC contributors (2005). Н.Г.Коннелли, Т.Дамхус (Р.М.Хартсхорн, А.Т.Хаттон) (ed.). Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005 (PDF). RSC Publishing. х. 51. ISBN 0-85404-438-8. Татаж авсан: 2007-12-17. {{cite book}}: |author= has generic name (help)CS1 maint: multiple names: editors list (link)
  9. ↑ Ван дер Крогт 2005
  10. ↑ CRC contributors (2007–2008). "Yttrium". In Лайд, Дэвид Р. (ed.). CRC Handbook of Chemistry and Physics. Vol. 4. Нью-Йорк: CRC Press. х. 41. ISBN 978-0-8493-0488-0. {{cite book}}: |author= has generic name (help)
  11. ↑ Коттон, Саймон А. (2006-03-15). "Scandium, Yttrium & the Lanthanides: Inorganic & Coordination Chemistry". doi:10.1002/0470862106.ia211. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  12. ↑ OSHA contributors (2007-01-11). "Occupational Safety and Health Guideline for Yttrium and Compounds". United States Occupational Safety and Health Administration. Татаж авсан: 2008-08-03. {{cite web}}: |author= has generic name (help) (public domain text)
  1. ↑ Дулааны тэлэлт нь анизотроп шинж чанартай: болор тэнхлэг бүрийн параметрүүд (20 °C) αa = 7.42×10−6/K, αc = 18.80×10−6/K, болон αaverage = αV/3 = 11.21×10−6/K.[3]
Эш татахад гарсан алдаа: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found.
"https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=Иттри&oldid=864839"-с авсан