Астат

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Шинж чанар
Ерөнхий
Нэр, тэмдэг, атомын дугаар Астат, At, 85
Цуваа Галоген
Бүлэг, үе, блок 17, 6, p
Гадаад байдал металлын
CAS дугаар 7440-68-8
Дэлхийн гадаргад эзлэх хэмжээ 3 · 10−21 ppm[1]
Атомын шинж чанар [2]
Атом масс 209,9871 u
Ковалент радиус 150 пм
Ван дер Ваальсын радиус 202[3] пм
Электрон бүтэц [Xe] 4f14 5d10 6s2 6p5
1. Ионжилтын энерги 920 кЖ/моль
Физикийн шинж чанар [2]
Бодисын төлөв хатуу
Хайлах цэг 575 K (302 °C)
Ууршилтын дулаан ≈ 40 кЖ/моль
Хайлах дулаан ≈ 6 кЖ/моль
Дулаан дамжуулалт 2 Вт/(м · К)
Химийн шинж чанар [2]
Исэлдэлтийн төлөв байдал ±1, 3, 5, 7
Цахилгаан сөрөг чанар 2,2 (Паулын скала)
Изотопууд
Изотоп БДТ t1/2 ЗТ ЗЭэВ) ЗБ
209At {син.} 5,41 h ε 3,486 209Po
α 5,757 205Bi
210At {син.} 8,3 h ε 3,981 210Po
α 5,631 206Bi
211At {син.} 7,124 h ε 0,786 211Po
α 5,982 207Bi
212At {син.} 0,314 сек ε 1,754 212Po
α 7,829 208Bi
β 0,043 212Rn
213At {син.} 125 нсек α 9.254 209Bi
214At {син.} 558 нсек α 8.987 210Bi
215At үлдэгдэлд 0,10 мсек α 8,178 211Bi
218At үлдэгдэлд 1,5 сек α (99,90 %) 6,874 214Bi
β (0,10 %) 2,883 218Rn
219At үлдэгдэлд 56 сек α (97 %) 6,390 215Bi
β (3 %) 1,700 219Rn
220At {син.} 3,71 мин β 9,900 220Rn
Өөр бусад изотопуудыг үзэх: Изотопуудын жагсаалт
Аюулгүй байдлын заавар
GHS-Аюулын тэмдэг [4]
Зэрэглэл алга
АТ-фразын жагсаалт H: дээш үзэх
P: дээш үзэх
Цацраг идэвхт задрал
Цацраг идэвхт элемент

Цацраг идэвхт элемент
Боломжит ба хэрэглэх байдлыг харгалзан аль болох СИ-системийн нэгжүүдийг хэрэглэсэн болно.
Хэрэв ямар нэгэн тайлбар байхгүй бол дээр өгөгдсөн утгууд хэвийн нөхцлийн утгууд болно.

Астат нь цацраг идэвхит химийн элемент, атомын дугаар нь 85, химийн тэмдэглэгээ нь At. Уг элемент нь галогены бүлгийн хамгийн хүнд элемет юм.

Шинж чанар[засварлах | edit source]

Өндөр цацраг идэвхит шинжтэй уг элементийг масс спектрометрээр тодорхойлсон байна. Хими шинжийн хувьд бусад галогенуудтай ойролцоо ба иодтой илүү төстэй[5]. Гэхдээ иодыг бодвол илүү металл шинжтэй гэж үздэг. Астат нь маш ховор, хагас задралын хугацаа нь богино тул судалгаа харьцангуй муу хийгдсэн байна. Астатын изотопиудын хамгийн урт хагас задралын хугацаа нь 8.3 цаг байдаг. Астатын задралын эцсийн бүтээгдэхүүн нь хар тугалга байна. Галогений бүлгийн элементүүдийн өнгө атом массаас хамааран бараан болдог тул астатыг хар өнгөтэй гэж таамагладаг. Астатыг халаахад хар хий (иодоос илүү бараан) ялгарна. Астатыг металлуудтай (жишээ нь натритай) ионы холбоо үүсгэнэ гэж үздэг. Мөн астат нь устөрөгчтэй нэгдэн, химийн нэгдэл үүсгэж болох ба уг нэгдэл усанд уусна. Астат нь галогений бүлгээс хамгийн бага химийн идэвхитэй элемент юм.

Түүх[засварлах | edit source]

Астатыг (Грек хэл: αστατος астатос буюу "тогтворгүй") Мендлеев анх таамагласан ба 1940 онд Д.Р.Корсон, К.П.МакКензи, Эмилио Серге нар Беркле дахь Калифорнийн Их Сургуульд синтезлэн гаргаж авчээ..Уг элементийг эхний үед alabamine (Ab) гэж нэрлэж байв[6].

Тархалт[засварлах | edit source]

Байгаль дээр астатын 3 изотопи тааралдана. Гэвч хагас задралын хугацаа маш богино тул ховор. Астат-218 (218At) нь ураны хагас задралын бүтээгдэхүүний нэг юм. 216At нь торийн, 215At нь актинигийн хагас задралын бүтээгдэхүүн болно[7]. Эдгээр байгаль дээр тааралддаг 3 изотопийн хамгийн урт хагас задралын хугацаатай (56 секунд) нь 219At.

Дэлхийн царцдас дахь нийт астатын хэмжээг 28 грамм гэж тооцсон байдаг. Генниссийн номонд хамгийн ховор элемент гэдгээрээ багтжээ.

Висмутыг альфа туяагаар бөмбөгдөж, харьцангуй урт хагас задралын хугацаатай 209At - 211At изотопиудыг гарган авч болно.

Найрлага[засварлах | edit source]

Астатыг бага хэмжээгээр синтезлэн гаргаж, задрахаас нь өмнө богино хугацаанд судлаж байна. Судалгааны ерөнхий чиглэл онолынх боловч эмчилгээнд ашиглаж болно гэж үзэж байна[8]. Астатыг металлуудтай (жишээ нь натритай) ионы холбоо үүсгэнэ гэж үздэг. Гэхдээ астат бусад галогений хөнгөн элементүүдээр амархан халагдана. Мөн астат нь устөрөгчтэй нэгдэн, астатгидроген үүсгэж болно. Уг нэгдэл усанд уусч, гидроастатийн хүчил үүсгэнэ.

Изотопи[засварлах | edit source]

Астатийн 33 цацраг идэвхит изотопи тогтоогдоод байна. Атом масс нь 191 - 223 байна. Эдгээрээс гадна 23 метастабл изотопи байж болно. Хамгийн тогтвортой изотопи нь 210At ба хагас задралын хугацаа нь 8.1 цаг, хамгийн богино нь 213At (125 наносекунд).

Хэрэглээ[засварлах | edit source]

Хагас задралын хугацаа маш богино тул одоогоор практик хэрэглээ байхгүй болно. Гэхдээ хүнд изотопийг нь эмнэлэгт хэрэглэх боломжийг судлаж байна.

Гадаад холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: Astatine – Викимедиа дуу дүрсний сан

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. Harry H. Binder: Lexikon der chemischen Elemente, S. Hirzel Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-7776-0736-3.
  2. Die Werte der atomaren und physikalischen Eigenschaften (Infobox) sind (soweit nicht anders angegeben) aus www.webelements.com (Astat) entnommen.
  3. Manjeera Mantina, Adam C. Chamberlin, Rosendo Valero, Christopher J. Cramer, Donald G. Truhlar: Consistent van der Waals Radii for the Whole Main Group. In: J. Phys. Chem. A. 2009, 113, S. 5806–5812, doi:10.1021/jp8111556.
  4. Энэ элементэд нэг бол түүний хор хөнөөлийн тухай найдвартай эх сурвалж бүхий материал олдоогүй эс бөгөөс түүний аюулын зэрэглэлийг тогтоогоогүй байна.
  5. Astatine
  6. http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,743159,00.html
  7. Error on call to Template:cite web: Parameters url and title must be specified. Encyclopedia Britannica online url = http://www.britannica.com/eb/article-9009963/astatine.+2008-06-22-д хандсан.
  8. http://www.medicalnewstoday.com/articles/80581.php