Радон

Радон, ₈₆Rn
Радон
Дуудлага	/raˈtɔn/
Гадаад байдал	өнгөгүй хий
Жингийн тоо	[222]
Үелэх систем дэх Радон
	астат ← радон → франци
Атомын дугаар (Z)	86
Бүлэг	18-р бүлэг (инерт хий)
Үе	6-р үе
Блок	p-блок
Электрон байгуулалт	[Xe] 4f14 5d10 6s2 6p6
Давхарга бүрт	2, 8, 18, 32, 18, 8
Физик шинж чанарууд
Төлөв	хий
Хайлах температур	202 K (−71 °C, −96 °F)
Буцлах температур	211.5 K (−61.7 °C, −79.1 °F)
Нягт (СТД-д)	9.73 г/Л
шингэн үед (б.т.)	4.4 г/см3
Критик цэг	377 K, 6.28 МПа
Хайлах энтальп	3.247 кЖ/моль
Уурших энтальп	18.10 кЖ/моль
Хувийн дулаан шингээлт	5R/2 = 20.786 Ж/(моль·K)
Атомын шинж чанар
Исэлдэлтийн зэрэг	нийтлэг: (байхгүй); +2, +6
Цахилгаан сөрөг чанар	Полингийн шаталбар: 2.2
Ионжилтын энерги	1-р: 1037 кЖ/моль ; ;
Ковалент радиус	150 пм
Ван дер Ваальсийн радиус	220 пм
	Спектрийн хүрээ дэх өнгөт шугамуудрадон элементийн спектрийн шугам
Бусад шинж чанарууд
Байгалийн тархац	ялзралаас
Талст бүтэц	тал-төвтэй куб (ттк) ; (таамагласан)
Дулаан дамжуулалт	3.61X10-3 Вт/(м⋅K)
Соронзон чанар	соронзон бус
CAS дугаар	10043-92-2
Түүх
Нэрийн үүсэл	Радийн задралаар ялгардаг учраас "радийн ялгаралт"-ийг богиноссон
Нээсэн	Эрнест Резерфорд, Роберт Оуэнс (1899)
Анх ялгасан	Уильям Рамзай and Роберт Уайтлоу-Грей (1910)
Хамгийн тогвортой изотопууд ү; з;
β+4%	210At
α27.4%	207Po
	Ангилал: Радон; үзэх · хэлэлцэх · засах \| эх сурвалж

Радон [ˈʁaːdɔn, мөн: ʁaˈdoːn] (радитай адил латинаар радиус „цацраг“, түүний цацраг идэвхт шинж чанараас шалтгаалан) нь цацраг идэвхт химийн элемент юм. Дэс дугаар 86, элементийн тэмдэглэгээ Rn. Үелэх системийн 8-р үндсэн бүлэг буюу 18-р IUPAC-бүлэгт байрлах ба инертийн хийнд орно.

Радоны бүх изотопууд нь цацраг идэвхтэй. Хамгийн тогтвортой изотоп нь ²²²Rn бөгөөд хагас задралын хугацаа нь 3,8 хоног байдаг. Радид хагас задрал явагдсаны үр дүнд радон үүснэ. Радоны ²¹⁹Rn und ²²⁰Rn гэсэн хоёр байгалийн изотопууд байдаг ба заримдаа түүнийг нэрлэж ирсэн түүхэн хоёр, гурав дахь нэрээр нь актинон (An) эсвэл торон (Tn) хэмээн нэрлэх нь бий. Үүнээс гадна ахиад хоёр байгалийн изотопууд байдаг ба эдгээр нь төрөл бүрийн шалтгаанаар дэлхийн гадарга дээр байдаггүй байна. Энэхүү харьцангуй элбэг тохиолдог гурван изотоп нь задгай орчинтой харьцуулахад агааржуулалт муутай өрөөнд ихээр хуримтлагддаг учраас эрүүл мэндэд аюул учруулах боломжтойгоос гадна радоны хүнд муугаар нөлөөлөх нөлөөлөл нь нэлээд өндөр юм. Радоны аюулын үндсэн эх сурвалж нь радон өөрөө биш харин түүний задралын бүтээгдэхүүнүүд бөгөөд үүн дотроос альфа задралаар үүсэх полонийн изотоп нь хамгийн их хортой нөлөөтэй. Радон нь дэлхийн гадаргуу дээрх нийт цацраг идэвхт цацрагийн ихэнх хувийг эзэлдэг (жишээ нь германд нэг хүнд оногдох дундаж эффектив тунгийн хэмжээ 1,1 мЗв) бол түүний дараа хөрсний ялгарах цацраг ба агаар мандлын цацраг орно. Жишээ нь хүнсний бүтээгдэхүүнд байгалиасаа байх цацраг идэвxт бодисын хэмжээ нь жилд 0,1 мЗв орчим байна.

Түүх

Радоныг 1900 онд Фрийдрих Эрнст Дорн анх нээжээ.^[4] Дорн шинэ элементээ Ради-Эманаци (эманаци „цацралт“; „Радигаас цацрагч“) хэмээн нэрлэв. 1908 онд Уильям Рамзай, Роберт Вайтлоу Грэй нар тус хийн нягтыг тогтоохын тулд их хэмжээгээр ялган, тусгаарлан гаргаж авчээ. Шөнөөр гэрэлтэж байсан учраас тэд энэ элементээ латин хэлний nitens „гэрэлтэгч“ гэх нэрийг сонгон Нитон гэж нэрлэжээ. 1923 онд Ради-Эманаци болон Нитон гэх нэрнүүдийг Радоноор сольсон аж.

Цахим холбоос

Wiktionary

Wiktionary: Радон – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу

Commons: Радон – Викимедиа дуу дүрсний сан

Radon and radon publications at the United States Environmental Protection Agency
Radon (UmweltWissen – Bayerisches Landesamt für Umwelt; PDF-Datei; 377 kB)

Эшлэл

↑ Загвар:RubberBible92nd
↑ ^2.0 ^2.1 Rn(II) and Rn(VI) are known in RnF₂ and RnO₃, respectively; see Sykes, A. G. (1998). "Recent Advances in Noble-Gas Chemistry". Advances in Inorganic Chemistry. Vol. 46. Academic Press. х. 91–93. ISBN 978-0120236466. Татаж авсан: 2012-11-02.
↑ Кондев, Ф. Г.; Ван, М.; Хуан, В. Ж.; Наими, С.; Ауди, Г. (2021). "The NUBASE2020 evaluation of nuclear properties" (PDF). Chinese Physics C. 45 (3): 030001. doi:10.1088/1674-1137/abddae.
↑ Ernst Dorn: Über die von radioaktiven Substanzen ausgesandte Emanation. In: Abhandlungen der Naturforschenden Gesellschaft zu Halle. Band 23, 1901, S. 1–15 urn:nbn:de:hebis:30-1090447.

[b92-1] Загвар:RubberBible92nd

[RnO3-2] 2.0 ^2.1 Rn(II) and Rn(VI) are known in RnF₂ and RnO₃, respectively; see Sykes, A. G. (1998). "Recent Advances in Noble-Gas Chemistry". Advances in Inorganic Chemistry. Vol. 46. Academic Press. х. 91–93. ISBN 978-0120236466. Татаж авсан: 2012-11-02.

[NUBASE2020-3] Кондев, Ф. Г.; Ван, М.; Хуан, В. Ж.; Наими, С.; Ауди, Г. (2021). "The NUBASE2020 evaluation of nuclear properties" (PDF). Chinese Physics C. 45 (3): 030001. doi:10.1088/1674-1137/abddae.

[4] Ernst Dorn: Über die von radioaktiven Substanzen ausgesandte Emanation. In: Abhandlungen der Naturforschenden Gesellschaft zu Halle. Band 23, 1901, S. 1–15 urn:nbn:de:hebis:30-1090447.

[1]

[2]

[3]

[4]