Цахиур
Харагдац
| Цахиур | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Дуудлага | /tsʰaxˈʊːr/ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Аллотропууд | Цахиурын аллотропуудыг үзэх | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Гадаад байдал | талст, гадаргуугаас нь бүүдгэр цэнхэр туяа ойно | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Стандарт атомын жин Ar°(Si) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Үелэх систем дэх Цахиур | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Атомын дугаар (Z) | 14 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Бүлэг | 14-р бүлэг (карбон бүлэг) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Үе | 3-р үе | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Блок | p-блок | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Электрон байгуулалт | [Ne] 3s2 3p2 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Давхарга бүрт | 2, 8, 4 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Физик шинж чанарууд | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Төлөв | хатуу | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Хайлах температур | 1687 K (1414 °C, 2577 °F) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Буцлах температур | 3538 K (3265 °C, 5909 °F) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Нягт (20° C) | 2.329085 г/см3[3] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| шингэн үед (х.т.) | 2.57 г/см3 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Хайлах энтальп | 50.21 кЖ/моль | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Уурших энтальп | 383 кЖ/моль | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Хувийн дулаан шингээлт | 19.789 Ж/(моль·K) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
Уурын даралт
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Атомын шинж чанар | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Исэлдэлтийн зэрэг | нийтлэг: −4, +4 −3,[4] −2,[4] −1,[4] 0,[5] +1,[4][6] +2,[4] +3[4] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Цахилгаан сөрөг чанар | Полингийн шаталбар: 1.90 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ионжилтын энерги |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Атомын радиус | эмпирик: 111 пм | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ковалент радиус | 111 пм | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ван дер Ваальсийн радиус | 210 пм | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Бусад шинж чанарууд | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Байгалийн тархац | анхдагч | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Талст бүтэц | Алмазан куб (cF8) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Торны тогтмол | a = 543.0986 пм (20 °C)[3] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Дулааны тэлэлт | 2.556×10−6/K (20 °C)[3] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Дулаан дамжуулалт | 149 Вт/(м⋅K) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Цахилгаан эсэргүүцэл | 2.3X103 Ω⋅м (20 °C)[7] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Хориотой бүс | 1.12 eV (at 300 K) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Соронзон чанар | дисоронзон[8] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Моляр соронзон мэдрэмж | −3.9×10−6 см3/моль (298 K)[9] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Юнгийн модуль | 130–188 ГПа[10] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Хөдөлгөх модуль | 51–80 ГПа[10] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Эзлэхүүний модуль | 97.6 ГПа[10] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Дууны хурд нимгэн саваа | 8433 м/с (20 °C) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Пуассоны коэффициент | 0.064–0.28[10] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Моосын хатуулаг | 6.5 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| CAS дугаар | 7440-21-3 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Түүх | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Нэрийн үүсэл | Цахиур чулуу | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Таамагласан | Антуан Лавуазье (1787) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Нээсэн ба анх ялгасан | Йёнс Якоб Берцелиус[11][12] (1823) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Нэр өгсөн | Томас Томсон (1817) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Хамгийн тогвортой изотопууд | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Цахиур (Латин: silicium) нь Si гэж тэмдэглэгддэг химийн элемент юм. Атомын дугаар нь 14. Орчлон ертөнцийн хэмжээнд найм дахь, дэлхийн царцдаст хоёр дахь (хүчилтөрөгчийн дараа) өргөн тархалттай элемент болно. Дэлхийн царцдасын 25.7% - ыг (массын) цахиур бүрдүүлнэ.
Цахиурыг шил, цемент, эмнэлэгт хэрэглэхээс гадна, хамгийн гол нь хагас дамжуулагчийн үйлдвэрлэлд өргөн хэрэглэнэ.
Цахиур нь ургамалын, ялангуяа өвслөг ургамлын метаболизмын үйл ажиллагаанд маш чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.
Изотопи
[засварлах | кодоор засварлах]
22-оос 44 хүртэл атом масс бүхий изотопиуд мэдэгдэж байгаагаас 28Si (92.23%), 29Si (4.67%), ба 3030Si (3.1%) гэсэн тогтвортой изотопиуд, мөн Аргоны задралаар үүсдэг 32Si (хагас задралын хугацаа нь 170 жил) нь өргөн тархалттай болно.
Цахим холбоос
[засварлах | кодоор засварлах]| Wiktionary: Цахиур – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |
Эшлэл
[засварлах | кодоор засварлах]- ↑ "Стандарт атомын жин: Цахиур". CIAAW. 2009.
- ↑ Прохаска, Томас; Иргер, Йоханна; Бенефилд, Жаклин; Бөхлке, Жон К.; Чессон, Лесли А.; Коплен, Тайлер Б.; Дин, Типин; Данн, Филип Ж. Х.; Грёнинг, Манфред; Холден, Норман Э.; Мейжер, Харро А. Ж. (2022-05-04). "Элементүүдийн стандарт атомын жин 2021 (IUPAC Техникийн тайлан)". Pure and Applied Chemistry (Англи хэлээр). doi:10.1515/pac-2019-0603. ISSN 1365-3075.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 Арбластер, Жон В. (2018). Элементүүдийн кристаллографийн шинж чанарын сонгосон утгууд. Материалын Парк, Охайо: ASM International. ISBN 978-1-62708-155-9.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 Гринвуд, Норман Н.; Эрншоу, Алан (1997). Элементүүдийн хими (2-р хэвлэл). Butterworth-Heinemann. х. 28. doi:10.1016/C2009-0-30414-6. ISBN 978-0-08-037941-8.
- ↑ "New Type of Zero-Valent Tin Compound". Chemistry Europe. 27 August 2016.
- ↑ Ram, R. S.; et al. (1998). "Fourier Transform Emission Spectroscopy of the A2D–X2P Transition of SiH and SiD" (PDF). J. Mol. Spectr. 190 (2): 341–352. doi:10.1006/jmsp.1998.7582. PMID 9668026.
- ↑ Эранна, Голла (2014). Crystal Growth and Evaluation of Silicon for VLSI and ULSI. CRC Press. х. 7. ISBN 978-1-4822-3281-3.
- ↑ Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Lide, D. R., ed. (2005). CRC Handbook of Chemistry and Physics (86th хэвлэл). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5.
- ↑ Вэст, Роберт (1984). CRC, Хими, физикийн гарын авлага. Бока Ратон, Флорида: Chemical Rubber Company Publishing. х. E110. ISBN 0-8493-0464-4.
- ↑ 10.0 10.1 10.2 10.3 Hopcroft, Мэтью А.; Никс, Уильям Д.; Кенни, Томас В. (2010). "What is the Young's Modulus of Silicon?". Journal of Microelectromechanical Systems. 19 (2): 229. doi:10.1109/JMEMS.2009.2039697.
- ↑ Викс, Мэри Эльвира (1932). "The discovery of the elements: XII. Other elements isolated with the aid of potassium and sodium: beryllium, boron, silicon, and aluminum". Journal of Chemical Education. 9 (8): 1386–1412. Bibcode:1932JChEd...9.1386W. doi:10.1021/ed009p1386.
- ↑ Voronkov, M. G. (2007). "Silicon era". Russian Journal of Applied Chemistry. 80 (12): 2190. doi:10.1134/S1070427207120397.
- ↑ Кондев, Ф. Г.; Ван, М.; Хуан, В. Ж.; Наими, С.; Ауди, Г. (2021). "The NUBASE2020 evaluation of nuclear properties" (PDF). Chinese Physics C. 45 (3): 030001. doi:10.1088/1674-1137/abddae.

