Лантан

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Шинж чанар
Lanthanum-2.jpg
'
Ерөнхий
Нэр, тэмдэг, атомын дугаар Лантан, La, 57
Цуваа Шилжилтийн металл
Бүлэг, үе, блок 3, 6, d
Гадаад байдал мөнгөлөг цагаан
CAS дугаар 7439-91-0
Дэлхийн гадаргад эзлэх хэмжээ 17 ppm[1]
Атомын шинж чанар [2]
Атом масс 138,90547(7)[3] u
Атомын радиус (тооцоолсон) 195 () пм
Ковалент радиус 207 пм
Электрон бүтэц [Xe] 5d1 6s2
1. Ионжилтын энерги 538,1 кЖ/моль
2. Ионжилтын энерги 1067 кЖ/моль
3. Ионжилтын энерги 1850,3 кЖ/моль
Физикийн шинж чанар [2]
Бодисын төлөв хатуу
Талстын полиморфизм 3
Талст бүтэц зургаан өнцөгт (гексагональ)
Нягт 6,17 г/см3 (20 °C)[4]
Моосын хатуулаг 2,5
Соронзон чанар Парасоронзон (Χm = 5,4 · 10−5)[5]
Хайлах цэг 1193 K (920 °C)
Буцлах цэг 3743 K[6] (3470 °C)
Молийн эзлэхүүн 22,39 · 10−6 м3/моль
Ууршилтын дулаан 400 кЖ/моль[6]
Хайлах дулаан 6,2 кЖ/моль
Дууны хурд 2475 м/сек
Цахилгаан дамжуулалт 1,626 · 106 A/(В · м)
Дулаан дамжуулалт 13 Вт/(м · К)
Химийн шинж чанар [2]
Исэлдэлтийн төлөв байдал 3
Оксид (суурь) La2O3 (сул суурь)
Хэвийн потенциал −2,38 В (La3+ + 3 e → La)
Цахилгаан сөрөг чанар 1,1 (Паулын скала)
Изотопууд
Изотоп ИХ t1/2 ЗТ ЗЭэВ) ЗБ
135La {син.} 19,5 h ε 1,200 135Ba
136La {син.} 9,87 мин ε 2,870 136Ba
137La {син.} 60.000 a ε 0,600 137Ba
138La 0,09 % 1,05 · 1011 a ε 1,737 138Ba
β 1,044 138Ce
139La 99,91 % тогтвортой
140La {син.} 1,6731 d β 3,762 140Ce
141La {син.} 3,92 h β 2,502 141Ce
Өөр бусад изотопуудыг үзэх: Изотопуудын жагсаалт
ЦСР-шинж чанар
  I квантын тоо γ
рад·Тл−1·сек−1
Er (1H) fL
B = 4,7 Тл
МГц-ээр
138La 5 3,557 · 107 0,00008 13,19
139La 7/2 3,808 · 107 0,0605 14,13
Аюулгүй байдлын заавар
GHS-Аюулын тэмдэг [7]

Нунтаг

02 – Хөнгөн-/Туйлын шатамхай

Аюултай

АТ-фразын жагсаалт H: 260
EUH: 014
P: 223​‐​231+232​‐​370+378​‐​422 [7]
Боломжит ба хэрэглэх байдлыг харгалзан аль болох СИ-системийн нэгжүүдийг хэрэглэсэн болно.
Хэрэв ямар нэгэн тайлбар байхгүй бол дээр өгөгдсөн утгууд хэвийн нөхцлийн утгууд болно.

Лантан [lanˈtaːn] нь дэс дугаар 57, La тэмдэглэгээтэй химийн элемент юм. Лантан нь шилжилтийн металлуудад болон газрын ховор элементүүдийн тоонд багтдаг, үелэх системийн 6-р үе, гуравдугаар хажуугийн бүлэг буюу 3-р IUPAC-бүлэг эсвэл скандигийн бүлэгт байрлана. Ихэнхдээ лантаноидын бүлэгт оруулдаг ч, лантаноидын бүлгийн элементүүдээс f-давхраандаа электронгүйгээрээ ялгаатай юм.

Түүх[засварлах | edit source]

Лантаныг (грекээр λανθάνειν, лантанейн, „далд байх“, „нуугдмал“) 1839 онд шведийн химич бөгөөд мэс засалч Карл Густав Мосандер анх нээжээ. Тэрбээр цэвэр церигийн нитрат гэж бодсон нэгдлээ задлан талстжуулсны дараагаар лантаны сульфатыг гаргаж авчээ.

Тархац[засварлах | edit source]

Лантан

Лантан нь зөвхөн химийн нэгдлээр бусад лантаноидын хамт юм уу төрөл бүрийн эрдэст байна. Үүнд ихэвчлэн:

орно.

Гаргаж авах[засварлах | edit source]

Түүнийг дагалдагч нэгдлүүдээс нь ихээхэн ажиллагаа шаардах аргаар салгасны дараа оксидыг нь фторт устөрөгчөөр лантаны флоридыг гаргаж авна. Дараа нь түүнээ кальцитай нэгдэлд оруулахад кальцийн флорид үүсэн лантаныг ангижруулна. Ангижруулсан лантанаас кальцийн үлдэгдэл ба өөр бусад шаарыг вакуумд дахин хайлуулах аргаар ялгадаг.

Шинж чанар[засварлах | edit source]

Физик шинж чанар[засварлах | edit source]

Гялтганасан мөнгөлөг цагаан металл нь давтагддаг, пластик хэлбэржүүлэлтэнд ордог уян металл.

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

Wiktionary
Wiktionary: Лантан – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу
 Commons: Теллур – Викимедиа дуу дүрсний сан
  • Eintrag zu Lanthan. In: Römpp Online. Georg Thieme Verlag, abgerufen am 3. Januar 2015.

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. Harry H. Binder: Lexikon der chemischen Elemente. S. Hirzel Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-7776-0736-3.
  2. Die Werte für die Eigenschaften (Infobox) sind, wenn nicht anders angegeben, aus www.webelements.com (Lanthan) entnommen.
  3. CIAAW, Standard Atomic Weights Revised 2013.
  4. N. N. Greenwood, A. Earnshaw: Chemie der Elemente. 1. Auflage. VCH, Weinheim 1988, ISBN 3-527-26169-9, S. 1219.
  5. Robert C. Weast (Hrsg.): CRC Handbook of Chemistry and Physics. CRC (Chemical Rubber Publishing Company), Boca Raton 1990, ISBN 0-8493-0470-9, S. E-129 bis E-145. Werte dort sind auf g/mol bezogen und in cgs-Einheiten angegeben. Der hier angegebene Wert ist der daraus berechnete maßeinheitslose SI-Wert.
  6. 6.0 6.1 Yiming Zhang, Julian R. G. Evans, Shoufeng Yang: Corrected Values for Boiling Points and Enthalpies of Vaporization of Elements in Handbooks. In: Journal of Chemical & Engineering Data. 56, 2011, S. 328–337, doi:10.1021/je1011086.
  7. 7.0 7.1 Eintrag zu Lanthan in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA, abgerufen am 30. April 2017 (JavaScript erforderlich).