Устөрөгч

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Устөрөгч,  1H
Hydrogen discharge tube.jpg
Плазман төлөвдөө ягаан туяа цацруулана
Hydrogen Spectra.jpg
Устөрөгчийн спектрийн шугам
Ерөнхий шинж чанарууд
Нэр, тэмдэг устөрөгч, H
Гадаад байдал өнгөгүй хий
Англи дуудлага /ˈhdrəən/[1]
HY-drə-jən
Устөрөгч-ийн үелэх систем дэх байрлал
Устөрөгч (диатомт металл бус)
Гели (инерт хий)
Лити (шүлтийн металл)
Берилли (газрын шүлтэт металл)
Бор (химийн элемент) (металлоид)
Нүүрстөрөгч (полиатомт металл бус)
Азот (диатомт металл бус)
Хүчилтөрөгч (диатомт металл бус)
Фтор (диатомт металл бус)
Неон (инерт хий)
Натри (шүлтийн металл)
Магни (газрын шүлтэт металл)
Хөнгөн цагаан (шилжилтийн дараах металл)
Цахиур (металлоид)
Фосфор (полиатомт металл бус)
Хүхэр (полиатомт металл бус)
Хлор (диатомт металл бус)
Аргон (инерт хий)
Кали (шүлтийн металл)
Кальци (газрын шүлтэт металл)
Сканди (шилжилтийн металл)
Титан (шилжилтийн металл)
Ванади (шилжилтийн металл)
Хром (шилжилтийн металл)
Манган (шилжилтийн металл)
Төмөр (химийн элемент) (шилжилтийн металл)
Кобальт (шилжилтийн металл)
Никель (шилжилтийн металл)
Зэс (шилжилтийн металл)
Цайр (шилжилтийн металл)
Гали (шилжилтийн дараах металл)
Германи (металлоид)
Арсени (металлоид)
Селен (полиатомт металл бус)
Бром (диатомт металл бус)
Криптон (инерт хий)
Рубиди (шүлтийн металл)
Стронци (газрын шүлтэт металл)
Иттри (шилжилтийн металл)
Циркони (шилжилтийн металл)
Ниоби (шилжилтийн металл)
Молбиден (шилжилтийн металл)
Технеци (шилжилтийн металл)
Рутени (шилжилтийн металл)
Роди (шилжилтийн металл)
Паллади (шилжилтийн металл)
Мөнгө (шилжилтийн металл)
Кадми (шилжилтийн металл)
Инди (шилжилтийн дараах металл)
Цагаан тугалга (шилжилтийн дараах металл)
Сурьма (металлоид)
Теллур (металлоид)
Иод (диатомт металл бус)
Ксенон (инерт хий)
Цези (шүлтийн металл)
Бари (газрын шүлтэт металл)
Лантан (лантаноид)
Цери (лантаноид)
Празиодим (лантаноид)
Неодим (лантаноид)
Промети (лантаноид)
Самари (лантаноид)
Европи (лантаноид)
Гадолини (лантаноид)
Терби (лантаноид)
Диспрози (лантаноид)
Голми (лантаноид)
Ерби (лантаноид)
Тули (лантаноид)
Иттерби (лантаноид)
Лютеци (лантаноид)
Гафни (шилжилтийн металл)
Тантал (шилжилтийн металл)
Вольфрам (шилжилтийн металл)
Рени (шилжилтийн металл)
Осми (шилжилтийн металл)
Ириди (шилжилтийн металл)
Цагаан алт (шилжилтийн металл)
Алт (шилжилтийн металл)
Мөнгөн ус (шилжилтийн металл)
Талли (шилжилтийн дараах металл)
Хар тугалга (шилжилтийн дараах металл)
Висмут (шилжилтийн дараах металл)
Полони (шилжилтийн дараах металл)
Астат (металлоид)
Радон (инерт хий)
Франци (шүлтийн металл)
Ради (газрын шүлтэт металл)
Актини (актиноид)
Тори (актиноид)
Протактини (актиноид)
Уран (актиноид)
Нептуни (актиноид)
Плутони (актиноид)
Америци (актиноид)
Кюри (актиноид)
Беркли (актиноид)
Калифорни (актиноид)
Эйнштейни (актиноид)
Ферми (актиноид)
Менделееви (актиноид)
Нобели (актиноид)
Лоуренси (актиноид)
Рутерфорди (шилжилтийн металл)
Дубни (шилжилтийн металл)
Сиборги (шилжилтийн металл)
Бори (шилжилтийн металл)
Хасси (шилжилтийн металл)
Мейтнери (unknown chemical properties)
Дармштадти (unknown chemical properties)
Рентгени (unknown chemical properties)
Копеници (шилжилтийн металл)
Унунтри (unknown chemical properties)
Флерови (шилжилтийн дараах металл)
Унунпенти (unknown chemical properties)
Ливермори (unknown chemical properties)
Унунсепти (unknown chemical properties)
Унунокти (unknown chemical properties)


H

Li
– ← устөрөгчгели
Цэнэгийн тоо (Z) 1
Атом масс (Ar) 1.008[2] (1.00784–1.00811)[3]
Элементийн ангилал   диатомт металл бус
Бүлэг, блок бүлэг 1, s-блок
Үе үе 1
Электрон бүтэц 1s1
давхрага бүрт
1
Физик шинж чанарууд
Өнгө өнгөгүй
Төлөв хий
Хайлах температур 13.99 K ​(−259.16 °C, ​−434.49 °F)
Буцлах температур 20.271 K ​(−252.879 °C, ​−423.182 °F)
Нягт стд (0 °C ба 101.325 kPa) 0.08988 g/L
шингэн үед,х.т. 0.07 g/cm3 (хатуу: 0.0763 g·cm−3)[4]
шингэн үед, б.т. 0.07099 g/cm3
Гурвалсан цэг 13.8033 K, ​7.041 kPa
Критик цэг 32.938 K, 1.2858 MPa
Хайлах энтальп (H2) 0.117 kJ/mol
Уурших энтальп (H2) 0.904 kJ/mol
Хувийн дулаан шингээлт (H2) 28.836 J/(mol·K)
Уурын даралт
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 15 20
Атомын шинж чанар
Исэлдэлтийн зэрэг −1, +1 ​(амфотер исэл)
Цахилгаан сөрөг чанар Полингийн шаталбар: 2.20
Ионжилтын энерги 1 дэхь: 1312.0 kJ/mol
Ковалент радиус 31±5 pm
Ван дер Ваальсийн радиус 120 pm
Бусад
Талст бүтэц гексагонал
Hexagonal crystal structure for устөрөгч
Дууны хурд 1310 m/s (хий, 27 °C)
Дулаан дамжуулалт 0.1805 W/(m·K)
Соронзон чанар дисоронзон[5]
CAS дугаар 1333-74-0
Түүх
Нээсэн Генри Кавендиш[6][7] (1766)
Нэр өгсөн Антуан Лавуазье[8] (1783)
Хамгийн тогвортой изотопууд
изо БДТ ХЗҮ ЗТ ЗЭ (MeV) ЗБ
1H 99.9885% 1H нь 0 нейтронтой үед тогтвортой
2H 0.0115% 2H нь 1 нейтронтой үед тогтвортой
3H ул мөр 12.32 жил β 0.01861 3He
үзэх · хэлэлцэх · засах· эх сурвалж

Устөрөгч нь Н гэж тэмдэглэгддэг (Грек: 'υδορе - ус), атомын дугаар нь 1 болох Металл бус химийн элемент.

Хэвийн нөхцөлд өнгө, үнэргүй. Атом жин нь 1.00794 гр/моль, хамгийн хөнгөн, орчлон ертөнц дээрх хамгийн өргөн тархалттай химийн элемент.

Дэлхий дээр устөрөгч дангаараа маш ховор, үйлдвэрлэлийн нөхцөлд метанаас ялгаж авна. Устөрөгч нь 3 янз байдаг ба цөм нь 1 протоноос тогтсоныг зүгээр устөрөгч гэх ба харин 1 протон, 1 нейтроноос тогтсоныг дейтерий гэнэ. Харин 1 протон, 2 нейтроноос тогтсоныг тритий гэдэг. Атомыг нь нэрлэхдээ устөрөгч, дейтон, тритон гэж тус тус нэрлэдэг.

  1. Simpson, J.A. (1989). “Hydrogen”, Oxford English Dictionary, 2nd, Clarendon Press. ISBN 0-19-861219-2. 
  2. Conventional Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  3. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  4. Wiberg, Egon; Wiberg, Nils; Holleman, Arnold Frederick (2001). Inorganic chemistry. Academic Press. ISBN 0123526515. 
  5. “Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds”, CRC Handbook of Chemistry and Physics, 81st, CRC Press. 
  6. "Hydrogen", Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Wylie-Interscience, 2005, ISBN 0-471-61525-0
  7. Emsley, John (2001). Nature's Building Blocks. Oxford: Oxford University Press, 183–191. ISBN 0-19-850341-5. 
  8. Stwertka, Albert (1996). A Guide to the Elements. Oxford University Press, 16–21. ISBN 0-19-508083-1.