Бор (химийн элемент)

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Бор,  5B
Boron R105.jpg
β-ромбогидрал бор (термодинамикийн хувьд хамгийн тогтвортой аллотроп)[1]
Ерөнхий шинж чанарууд
Нэр, тэмдэг бор, B
Гадаад байдал хар-хүрэн
Аллотропууд α-, β-ромбогидрал, β-тетрагонал, (илүү үзэх)
Англи дуудлага /ˈbɔərɒn/
Бор-ийн үелэх систем дэх байрлал
Устөрөгч (диатомт металл бус)
Гели (инерт хий)
Лити (шүлтийн металл)
Берилли (газрын шүлтэт металл)
Бор (химийн элемент) (металлоид)
Нүүрстөрөгч (полиатомт металл бус)
Азот (диатомт металл бус)
Хүчилтөрөгч (диатомт металл бус)
Фтор (диатомт металл бус)
Неон (инерт хий)
Натри (шүлтийн металл)
Магни (газрын шүлтэт металл)
Хөнгөн цагаан (шилжилтийн дараах металл)
Цахиур (металлоид)
Фосфор (полиатомт металл бус)
Хүхэр (полиатомт металл бус)
Хлор (диатомт металл бус)
Аргон (инерт хий)
Кали (шүлтийн металл)
Кальци (газрын шүлтэт металл)
Сканди (шилжилтийн металл)
Титан (шилжилтийн металл)
Ванади (шилжилтийн металл)
Хром (шилжилтийн металл)
Манган (шилжилтийн металл)
Төмөр (химийн элемент) (шилжилтийн металл)
Кобальт (шилжилтийн металл)
Никель (шилжилтийн металл)
Зэс (шилжилтийн металл)
Цайр (шилжилтийн металл)
Галли (шилжилтийн дараах металл)
Германи (металлоид)
Арсени (металлоид)
Селен (полиатомт металл бус)
Бром (диатомт металл бус)
Криптон (инерт хий)
Рубиди (шүлтийн металл)
Стронци (газрын шүлтэт металл)
Иттри (шилжилтийн металл)
Циркони (шилжилтийн металл)
Ниоби (шилжилтийн металл)
Молбиден (шилжилтийн металл)
Технеци (шилжилтийн металл)
Рутени (шилжилтийн металл)
Роди (шилжилтийн металл)
Паллади (шилжилтийн металл)
Мөнгө (шилжилтийн металл)
Кадми (шилжилтийн металл)
Инди (шилжилтийн дараах металл)
Цагаан тугалга (шилжилтийн дараах металл)
Сурьма (металлоид)
Теллур (металлоид)
Иод (диатомт металл бус)
Ксенон (инерт хий)
Цези (шүлтийн металл)
Бари (газрын шүлтэт металл)
Лантан (лантаноид)
Цери (лантаноид)
Празиодим (лантаноид)
Неодим (лантаноид)
Промети (лантаноид)
Самари (лантаноид)
Европи (лантаноид)
Гадолини (лантаноид)
Терби (лантаноид)
Диспрози (лантаноид)
Голми (лантаноид)
Ерби (лантаноид)
Тули (лантаноид)
Иттерби (лантаноид)
Лютеци (лантаноид)
Гафни (шилжилтийн металл)
Тантал (шилжилтийн металл)
Вольфрам (шилжилтийн металл)
Рени (шилжилтийн металл)
Осми (шилжилтийн металл)
Ириди (шилжилтийн металл)
Цагаан алт (шилжилтийн металл)
Алт (шилжилтийн металл)
Мөнгөн ус (шилжилтийн металл)
Талли (шилжилтийн дараах металл)
Хар тугалга (шилжилтийн дараах металл)
Висмут (шилжилтийн дараах металл)
Полони (шилжилтийн дараах металл)
Астат (металлоид)
Радон (инерт хий)
Франци (шүлтийн металл)
Ради (газрын шүлтэт металл)
Актини (актиноид)
Тори (актиноид)
Протактини (актиноид)
Уран (актиноид)
Нептуни (актиноид)
Плутони (актиноид)
Америци (актиноид)
Кюри (актиноид)
Беркли (актиноид)
Калифорни (актиноид)
Эйнштейни (актиноид)
Ферми (актиноид)
Менделееви (актиноид)
Нобели (актиноид)
Лоуренси (актиноид)
Рутерфорди (шилжилтийн металл)
Дубни (шилжилтийн металл)
Сиборги (шилжилтийн металл)
Бори (шилжилтийн металл)
Хасси (шилжилтийн металл)
Мейтнери (unknown chemical properties)
Дармштадти (unknown chemical properties)
Рентгени (unknown chemical properties)
Копеници (шилжилтийн металл)
Унунтри (unknown chemical properties)
Флерови (шилжилтийн дараах металл)
Унунпенти (unknown chemical properties)
Ливермори (unknown chemical properties)
Унунсепти (unknown chemical properties)
Унунокти (unknown chemical properties)


B

Al
бериллиборнүүрстөрөгч
Цэнэгийн тоо (Z) 5
Атом масс (Ar) 10.81[2] (10.806–10.821)[3]
Элементийн ангилал   металлоид
Бүлэг, блок бүлэг 13, p-блок
Үе үе 2
Электрон бүтэц [He] 2s2 2p1
давхарга бүрт
2, 3
Физик шинж чанарууд
Төлөв хатуу (хуурай)
Хайлах температур 2349 K ​(2076 °C, ​3769 °F)
Буцлах температур 4200 K ​(3927 °C, ​7101 °F)
Нягт шингэн үед,х.т. 2.08 g/cm3
Хайлах энтальп 50.2 kJ/mol
Уурших энтальп 508 kJ/mol
Хувийн дулаан шингээлт 11.087 J/(mol·K)
Уурын даралт
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 2348 2562 2822 3141 3545 4072
Атомын шинж чанар
Исэлдэлтийн зэрэг 3, 2, 1, −1, −5[4][5] ​(сул хүчиллэг исэл)
Цахилгаан сөрөг чанар Полингийн шаталбар: 2.04
Ионжилтын энерги 1 дэх: 800.6 kJ/mol
2 дахь: 2427.1 kJ/mol
3 дахь: 3659.7 kJ/mol
(илүү үзэх)
Атомын радиус эмпирик: 90 pm
Ковалент радиус 84±3 pm
Ван дер Ваальсийн радиус 192 pm
Бусад
Талст бүтэц ромбогидрал
Rhombohedral crystal structure for бор
Дууны хурд нарийн савх 16,200 m/s (at 20 °C)
Дулааны тэлэлт β хэлбэр: 5–7 µm/(m·K) ( 25 °C-д)[6]
Дулаан дамжуулалт 27.4 W/(m·K)
Цахилгаан эсэргүүцэл ~106 Ω·m ( 20 °C-д)
Соронзон чанар дисоронзон[7]
Моосын хатуулаг ~9.5
CAS дугаар 7440-42-8
Түүх
Нээсэн Жозеф Луи Гей-Люссак & Луи Жак Тенар[8] (30.05.1808)
Анх ялгасан Гемфри Дэви[9] (09.06.1808)
Хамгийн тогвортой изотопууд
изо БДТ ХЗҮ ЗТ ЗЭ (MeV) ЗБ
10B 19.9(7)% 10B нь 5 нейтронтой үед тогтвортой[10]
11B 80.1(7)% 11B нь 6 нейтронтой үед тогтвортой[10]
Байгаль дахь борын 19.1 - 20.3 хувийг 10B, үлдсэн хувийг 11B эзэлнэ.[11]
үзэх · хэлэлцэх · засах· эх сурвалж

Бор нь химийн элемент бөгөөд түүнийг тэмдэглэх олон улсын химийн тэмдэг "B", атомын дугаар нь 5 юм. Үелэх системийн 3-р үндсэн бүлэг буюу өөрөөр үелэх системийн 13-р бүлэг, борын бүлэг, мөн түүнчлэн 2-р үеийн элемент юм. Энэхүү ховор хагас металл нь хүчилтөрөгчийн нэгдлээр борын оксид болон кермит-д ихээр хуримтлагдан байгальд оршино.

Ишлэл[засварлах | edit source]

  1. Van Setten et al. 2007, pp. 2460–1
  2. Conventional Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  3. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  4. Zhang, K.Q.; Guo, B.; Braun, V.; Dulick, M.; Bernath, P.F. (1995). "Infrared Emission Spectroscopy of BF and AIF". J. Molecular Spectroscopy 170. DOI:10.1006/jmsp.1995.1058.
  5. Melanie Schroeder. "Eigenschaften von borreichen Boriden und Scandium-Aluminium-Oxid-Carbiden" (PDF) (in герман). p. 139. 
  6. Holcombe Jr., C. E.; Smith, D. D.; Lorc, J. D.; Duerlesen, W. K.; Carpenter; D. A. (October 1973). "Physical-Chemical Properties of beta-Rhombohedral Boron". High Temp. Sci. 5 (5): 349–57.
  7. Lide, David R. (ed.) (2000). Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics. CRC press. ISBN 0849304814. 
  8. Gay Lussac, J.L. and Thenard, L.J. (1808). "Sur la décomposition et la recomposition de l'acide boracique". Annales de chimie 68: 169–174.
  9. Davy H (1809). "An account of some new analytical researches on the nature of certain bodies, particularly the alkalies, phosphorus, sulphur, carbonaceous matter, and the acids hitherto undecomposed: with some general observations on chemical theory". Philosophical Transactions of the Royal Society of London 99: 39–104. DOI:10.1098/rstl.1809.0005.
  10. 10.0 10.1 Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements. National Institute of Standards and Technology. 2008-09-21-д хандсан.
  11. Szegedi, S. (1990). "Determination of boron in glass by neutron transmission method". Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry Letters 146 (3): 177. DOI:10.1007/BF02165219.