Циркони

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Циркон (Zr)
Атомын дугаар 40
Атом масс 91,224 г/моль
Өнгө хар саарал
Электрон байгуулалт
Бүрхүүл дэхь
электроны тоо
Физик шинж чанар
Бодисын төлөв Хатуу
Нягт 6.52 g·cm−3 г/см³
Хайлах температур 2128 K, 1855 °C, 3371 °F K
Буцлах температур 4650 K K, 4377 °C, 7911 °F K
Хайлалтын хувийн дулаан  14 kJ·mol−1 кЖ/моль
Ууршилтын хувийн дулаан 591 kJ·mol−1 кЖ/моль
Дулаан багтаамж 25.36 J·mol−1·K−1 кЖ/(моль·K)
Атомын шинж чанар
Оронт торны бүтэц
(Сингони)
Исэлдэлтийн зэрэг
Ионжих энерги
(эхний электроноор)
кЖ/моль
Атомын радиус пм
Ковалентийн радиус пм
Цирконы талстжисан хэлбэр

Циркон нь химийн элемент тэмдэглэгээ нь Zr, атомын дугаар 40, атом масс нь 91,224.

Циркони ба Гафни[засварлах | edit source]

Титантай хамт IV бүлгийн хажуугийн дэд бүлэгт циркони ба гафни байрладаг. 1879 онд титаныг нээхээс хэдэн жилийн өмнө М. Клапрот цирконыг нээсэн. Эрдэс цирконы нэрээр түүнийг нэрлэжээ. Циркони нь ховор бус харин "сарнимал" элемент юм. Дэлхийн царцдаст зэс, хартугалга, цайраас илүү хэмжээтэй агуулагдах боловч маш их сарнимал тархалттай учраас үйлдвэрлэхэд маш үнэтэйн улмаас удаан хугацаанд түүний хэрэгцээг хязгаарлаж байв. Өөр нэг сарнимал элемент бол гафни юм. Түүнийг голландын Дирк Костер (1889-1950) Унгарын Дьёрдь Хевеши (1885-1966) нар 1923 онд цирконын хольц байдлаар байхад нь олж нээжээ. Гафнийг анх "Дани" гэж нэрлэж байсан бөгөөд хожим нь Копенхагены эртний нэрээр гафни гэж нэрлэжээ. Циркони ба гафнийн химийн шинж ерөнхийдөө титантай төстэй боловч 2 үндсэн ялгаа бий. 1. Энэ хоёр металлын хувьд зөвхөн ганц исэлдлийн зэрэгтэй (+4) 2. Циркони ба гафни нь титантай харьцуулахад химийн идэвх сул. Тэднийг зөвхөн концентрацитай азотын хүчил ба хайлуурын хүчлийн холимогт уусгадаг.

Zr+4HNO3+7HF=H3ZrF7+4NO2+4H2O

Циркони болон гафни нь мөнгөлөг цагаан өнгөтэй, хатуу муу хайлдаг (1855-2220градус) Цирконыг иодтой урвалд оруулахад цирконын иодид ZrI4 гэдэг ойролцоогоор 430градуст хялбар нэрэгддэг, шар өнгөтэй, талст бодис үүсдэг. Цирконын оксид ZrO2 маш муу хайлдаг (2700градуст) ба өндөр температурт идэвхгүй. Иттрийн оксид болон кальцийг хольж түүнийг галд тэсвэртэй материал болгон хэрэглэх ба хамгаалалтын нимгэн бүрхүүл хэлбэрээр үйлдвэрт, мөн муу хайлдаг, бат бөх шил үйлдвэрлэхэд тус тус ашигладаг. Мөн цирконыг цөмийн техникт, химийн үйлдвэрт түүнчлэн мэс заслын үед хэрэглэдэг яс бэхэлдэг ялтас, боолтыг хүртэл цирконигоор хийдэг.

Эшлэл[засварлах | edit source]