Казахстан

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас

Казахстан буюу Казакстан (Казах хэл: Қазақстан, Qazaqstan; Орос хэл: Казахстан, Kazakhstán), албан ёсоор Бүгд Найрамдах Казахстан Улс нь Төв Ази, Европт оршдог улс юм. Нутаг дэвсгэрийн хэмжээгээр дэлхийд есдүгээрт, далайд гарцгүй орнууд дотор нэгдүгээрт ордог^[3][4] тус улсын нутаг дэвсгэрийн хэмжээ 2,727,300 km² (Баруун Европоос том) ажээ. Орос, Киргизстан, Туркменистан, Узбекистан, Хятадтай тус тус хиллэдэг. Түүнчлэн Каспийн тэнгисийн нэлээд хэсэгтэй тус улс хил залгадаг.

Өргөн уудам газар нутагтай Казахстанд тал нутаг, тайга, хад хавцал, дов толгод, бэлчир, уул нуруу, мөнх цаст уулс, цөл гээд газарзүйн олон бүс бий. Казахстан хүн амаараа дэлхийд 62-т ордог бол, хүн амын нягтшилаараа сүүл хавьцаа ордог.

Орчин үеийн Казахстаны нутаг дэвсгэрт түүхийн ихэнх хугацаанд нүүдэлчин аймгууд нутаглаж иржээ. XVI зуун гэхэд казахууд гурван ордод хуваагдсан өөрийн онцлог бүхий бүлэг болон гарч ирсэн. XVIII зуунд оросууд Казахын тал нутаг руу түрэн орж, XIX зууны дунд үе гэхэд Казахстаны нутаг дэвсгэр тэр чигээрээ Оросын Эзэнт улсын нэг хэсэг болжээ. 1917 оны Оросын хувьсгал, түүний дараа гарсан Оросын Иргэний дайны дараа Казахстаны нутаг дэвсгэрийг хэд хэдэн удаа өөрчлөн зохион байгуулсны эцэст 1936 онд ЗСБНХУ-ын нэг хэсэг Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Казахстан Улсыг байгуулжээ. XX зууны турш Казахстаны нутаг дэвсгэрт Зөвлөлтийн томоохон төслүүд хэрэгжсэн юм. Тухайлбал Никита Хрущевийн атар газар эзэмших хөдөлгөөн энд өрнөснөөс гадна, Байконурын сансрын буудал, Семипалатинскийн цөмийн туршилтын талбай энд байгуулагдаж байлаа.

Казахстан Зөвлөлтийн бүгд найрамдах улсуудаас хамгийн сүүлд 1991 оны арванхоёрдугаар сарын 16-нд тусгаар тогтнолоо тунхагласан. Казахстаны коммунист байх үеийнх нь удирдагч Нурсултан Назарбаев тусгаар тогтносон Казахстаны шинэ ерөнхийлөгч болжээ. Казахстан тусгаар тогтносноосоо хойш тэнцвэртэй гадаад бодлого хэрэгжүүлж, Казахстаны эдийн засгийг, ялангуяа нүүрс-устөрөгчийн салбарыг хөгжүүлэх бодлого баримталсаар ирсэн. Тус улсын эдийн засгийн төлөв сайжирсаар байгаа боловч Ерөнхийлөгч Назарбаев улсынхаа улс төрийг хатуу хяналтдаа байлгасаар байна. Сүүлийн жилүүдэд сөрөг хүчний хэд хэдэн удирдагч, сэтгүүлч алагдсан бөгөөд Өрнөдийн ажиглагчид Казахстаны сонгуулийг чөлөөтэй, шударга гэж үздэггүй. Гэхдээ Казахстаны олон улсын тавцан дахь нэр хүнд өссөөр байна^[5]. Казахстан нь одоо Төв Азидаа зонхилогч улс гэж тооцогддог.^[6] Тус улс олон улсын олон байгууллагад гишүүнээр элссэн. Тухайлбал НҮБ, НАТО-гийн Энхийн төлөө түншлэл, Тусгаар Тогтносон Улсуудын Хамтын Нөхөрлөл, Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллагын гишүүн юм. 2010 онд Казахстан Европын аюулгүй байдал, хамтын ажиллагааны байгууллагыг тэргүүлэх болно. 2011 онд Казахстан Орос, Беларусийн хамтаар Евразийн Эдийн Засгийн Хамтын Нийгэмлэгийг байгуулна.

Сталины үед олон үндэстэн ястны хүмүүсийг бөөнөөр нь Казахстан руу албадан нүүлгэн суурьшуулж байсны улмаас олон үндэстэн ястнаас бүрдсэн улс болсон. Казахстан шашны эрх чөлөөг хүлээн зөвшөөрдөг бөгөөд олон янзын шашин шүтлэг тус улсад өөрсдийн төлөөлөлтэй байдаг. Исламын шашин гол шашин нь бөгөөд Үнэн алдартны шашин хоёрт ордог. Албан ёсны хэл нь Казах хэл боловч, Орос хэлийг өдөр тутмын харилцаандаа түгээмэл хэрэглэдэг.

Агуулга 1 Мужууд 2 Ном зүй 3 Лавлах материал 4 Гадаад холбоос

[Засварлах] Мужууд

Казахстан 14 мужид (облыстар) хуваагддаг. Мужууд нь тойргуудад (аудандар) хуваагдана.

Муж Нийслэл Нутаг дэвсгэр (км²) Хүн ам Акмола Көкшетау 121,400 829,000 Актөбе Актөбе 300,600 661,000 Алматы(1) Алматы 324.8 1,226,300 Алматы муж Талдыкорган 224,000 860,000 Астана(1) Астана 710.2 600,200 Атырау Атырау 118,600 380,000 Байконур(2) Байконур 57 70,000 Дорнод Казахстан Өскемен 283,300 897,000 Караганды Караганды 428,000 1,287,000 Костанай Костанай 196,000 975,000 Кызылорда Кызылорда 226,000 590,000 Мангыстау Актау 165,600 316,847 Умард Казахстан Петропавл 123,200 586,000 Павлодар Павлодар 124,800 851,000 Өмнөд Казахстан Шымкент 118,600 1,644,000 Өрнөд Казахстан Орал 151,300 599,000 Жамбыл Тараз 144,000 962,000

Муж бүрийг Ерөнхийлөгчийн томилсон Аким удирддаг. Мужийн Аким нь Хот, Тойргийн Акимуудыг томилдог. Казахстаны нийслэл Алматыгаас Астана руу 1997 оны арванхоёрдугаар сарын 10-нд шилжсэн.

[Засварлах] Ном зүй

Kazakhs by Martha Brill Olcott Epicenter of Peace by Nursultan Nazarbayev Kazakhstan: Coming of Age by Michael Furgus and Janar Jandosova Kazakhstan: Power and the Elite Sally Cummings Kazakhstan: Unfulfilled Promise Martha Brill Olcott Lonely Planet Guide: Central Asia by Paul Clammer, Michael Kohn and Bradley Mayhew The Lost Heart of Asia by Colin Thubron Once in Kazakhstan : The Snow Leopard Emerges Keith Rosten

Post-Soviet Chaos: Violence and Dispossession in Kazakhstan by Joma Nazpary The Russian Colonization of Kazakhstan by George Demko Uneasy Alliance: Relations Between Russia and Kazakhstan in the Post-Soviet Era, 1992–1997 by Mikhail Alexandrov Journey into Kazakhstan: The True Face of the Nazabayev Regime Alexandra George Law and Custom in the Steppe by Virginia Martin Silk Road to Ruin: Is Central Asia the New Middle East by Ted Rall In Search of Kazakhstan: The Land That Disappeared by Christopher Robbins

[Засварлах] Лавлах материал

[Засварлах] Гадаад холбоос

• Казахстаны Засгийн газар
• Казахстаны Ерөнхийлөгч
• Казахстаны атлас
• BBC News Country Profiles - Kazakhstan
• CIA World Factbook - Kazakhstan
• U.S. Department of State - Kazakhstan includes links to various reports
• Open Directory Project - Kazakhstan directory category
• The World Bank - Kazakhstan development issues
• Library of Congress - A Country Study: Kazakhstan last updated March 1996
• Kazakhstan: Humanitarian Country Profile - UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs
• Загвар:Wikitravel

v • d • e Азийн орнууд
Азербайжан1 | АНЭУ | Армен | Афганистан | Балба | Бангладеш | Бахрейн | Бруней | Бутан | Вьетнам | Гүрж1 | Египет2 | Зүүн Тимор (Тимор-Лесте)3 | Израйль | Индонез3 | Йордан | Ирак | Иран | Йемен | Казахстан1 | Камбож | Катар | Кипр | Кыргызстан | Кувейт | Лаос | Ливан | Малайз | Мальдив | Монгол | Мьянмар | Оман | Орос1 | Пакистан | Саудын Араб | Сингапур | Сири | Хойд Солонгос | Өмнөд Солонгос | Тажикстан | Бүгд Найрамдах Хятад Улс (Тайвань)4 | Тайланд | Туркменистан | Турк1 | Узбекистан | Филиппин | Хятад | Шри Ланк | Энэтхэг | Япон
1 Нутаг дэвсгэрийн ихэнх буюу зарим хэсэг нь Европт оршдог. 2 Нутаг дэвсгэрийн ихэнх буюу зарим хэсэг нь Африкт оршдог. 3 Нутаг дэвсгэрийн бүх буюу зарим хэсэг нь Далайн орнуудад оршдог. 4 Бүгд Найрамдах Хятад Улс буюу Тайвань нь НҮБ-ийн гишүүн биш.

v • d • e Исламын шашинт улсуудын байгууллага (OIC)

Азербайжан | Алжир | АНЭУ | Афганистан | Бангладеш | Бахрейн | Бенин | Бруней | Буркина Фасо | Габон | Гайана | Гамби | Гвиней | Гвиней Биссау | Египет | Жибути | Зааны ясан эрэг | Индонез | Ирак | Иран | Йемен | Йордан | Казахстан | Камерун | Катар | Комор | Кувейт | Кыргызстан | Ливан | Ливи | Мавритани | Малайз | Мали | Мальдив | Марокко | Мозамбик | Нигер | Нигери | Оман | Пакистан | Палестин | Саудын Араб | Сенегал | Сири | Сомали | Судан | Суринам | Сьерра-Леоне | Тажикистан | Того | Тунис | Турк | Туркменистан | Уганда | Узбекистан | Чад